İsrailin yeni hədəfi: Fələstindəki Osmanlı irsi: Süleyman hovuzları təhdid altında

İsrailin ekspansionist siyasəti bu dəfə Fələstinin Beytlehem şəhəri yaxınlığında yerləşən və minlərlə illik tarixə malik Süleyman Hovuzlarını hədəfə alıb. İngiltərənin "The Guardian" qəzetinin dərc etdiyi xəbərə görə, İsrail rəhbərliyi və yəhudi köçkünlər bölgədəki tarixi su anbarlarını ələ keçirmək üçün təzyiqlərini artırıblar. Prosesin qoruyucusu keçən may ayında ifrat sağçı İsrailin maliyyə naziri Bezalel Smotriçin bölgənin Fələstinə aid olduğunu təsdiq edən 30 illik razılaşmaları etibarsız saymaq hədəsi ilə alovlandı. Smotriç və ifrat sağçı deputat Zvi Sukkotun fələstinliləri bölgədən çıxarmaq çağırışlarından sonra tarixi ərazidə hərbi fəaliyyət də intensivləşib. Nəhayət, iyulun 10-da İsrail əsgərləri hovuzların yerləşdiyi əraziyə basqın edərək hovuzda sərinləşən fələstinli uşaqları zorla çıxarmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə ediblər. Lakin bu tarixi ərazi 1995-ci ildə imzalanan ikinci Oslo razılaşması çərçivəsində rəsmi olaraq Fələstin administrasiyasının ixtiyarına verildi.

Roma Mühəndisliyi və Osmanlı toxunuşu ilə formalaşan tarix

Süleyman hovuzlarının kökləri eramızdan əvvəl 2-ci əsrə aiddir. Qüdsün təxminən 13 kilometrliyində yerləşən bu nəhəng su sistemi Roma dövründə tikilmiş iki böyük su anbarı, su kəməri və tunellərlə qədim dünyanın ən mühüm mühəndis layihələrindən birinə çevrildi. Osmanlı İmperiyası bölgədəki tarixi irsə ən böyük töhfələrdən birini verdi. 1516-1917-ci illərdə Fələstin torpaqlarında 401 il sülh yolu ilə hökmranlıq edən Osmanlılar su yollarının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün bölgədə strateji qala tikdirmiş və sistemə üçüncü abidə hovuzunu da əlavə etmişlər. Bölgədə modernləşdirmə işləri 1923-1948-ci illər arasında İngiltərə rəhbərliyi tərəfindən metal borular və nasoslar quraşdırılaraq həyata keçirilib.

"Süleyman" adı yəhudi mirasını deyil, Osmanlı sultanını təmsil edir

İsrail rəhbərliyi "Süleyman" adlandırdıqları bu hovuzların yəhudi tarixinin bir parçası olduğunu iddia edərək işğala zəmin hazırlamağa çalışır. Lakin ekspertlər və arxeoloqlar bu iddiaların əsassız olduğunu bildirirlər. Beytləhm Turizm və Qədim Əsərlər İdarəsinin rəisi Eman əl-Titi hovuzlara verilən “Süleyman” adının Yəhudi Kralı Süleymanla heç bir əlaqəsi olmadığını, əksinə, 16-cı əsrdə Qüdsün divarlarını və su şəbəkələrini tamamilə yeniləmiş Osmanlı Sultanı Qanuni Süleymana aid edildiyini vurğulayır. Təxminən 250 min kubmetr su tutumu olan bu üç möhtəşəm hovuz qədim dünyadan günümüzə qədər ən böyük su anbar sistemlərindən biri olaraq tamamilə Fələstinin suverenliyi altında olan torpaqlarda yerləşir.

Arxeologiyanın Siyasi Silah kimi İstifadəsinə Reaksiya

İsrailin tarixi yerlərə iddiaları öz alimləri tərəfindən də tənqid edilir. İsrailli arxeoloq Alon Arad Süleyman Hovuzları ətrafında yaranan gərginliyə reaksiya verərək, bu arxeoloji sahənin Oslo müqaviləsini birtərəfli qaydada ləğv etmək üçün “silah” kimi istifadə edildiyini bildirib. Arad xatırladıb ki, İordan çayının qərb sahilində təxminən 6 min qədim yer var və onların yalnız çox kiçik bir hissəsinin yəhudi irsi ilə birbaşa və ya dolayı əlaqəsi var. Bu son hadisələr, mədəni və tarixi irsi işğal alətinə çevirərək, İsrailin Fələstin torpaqlarında suveren hüquqları tamamilə məhv etmək strategiyasının yeni halqası kimi qəbul edilir.