Finlandiya'da 100 Bin Yıl Mühürlenecek Nükleer Depo: Onkalo

Finlandiya'nın güneybatısında yer alan Onkalo, nükleer atıkların kalıcı olarak saklanacağı dünyanın ilk yer altı depo alanı olarak dikkat çekiyor. Yaklaşık 1,9 milyar yıllık bir kaya tabakasının içine inşa edilen tesis, nükleer santrallerin 1950'li yıllardan beri yaşadığı atık sorununa çözüm getirmeyi amaçlıyor. Onkalo, Eurajoki bölgesinde, yerin 433 metre altında konumlanıyor.

Finlandiya'nın Öncü Rolü

İskandinav ülkeleri arasında nükleer atık yönetimi konusunda öncü olan Finlandiya, bu konuda İsveç ve Fransa gibi ülkeleri geride bırakmayı planlıyor. Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Otoritesi (STUK), haziran ayında yapacağı son değerlendirme ile tesise onay vermeyi hedefliyor. Onayın ardından işletme lisansı alınarak, tesisin faaliyete geçmesi bekleniyor.

Nükleer enerji şirketi Teollisuuden Voima Oyj (TVO) CEO'su Philippe Bordarier, çalışmaların yıl sonunda veya en geç önümüzdeki yılın başında başlayacağını belirtti. İlk aşamada, Olkiluoto Nükleer Santrali'nde geçici olarak depolanan atıklar Onkalo'ya taşınacak.

Onkalo'nun Kapasitesi ve Yapısı

Onkalo, toplamda 6 bin 500 ton uranyum kapasitesine sahip olacak. Bu dev tesis, Finlandiya'daki beş nükleer reaktörden çıkan kullanılmış yakıtı barındırabilir. Proje, nükleer atık yönetim şirketi Posiva tarafından 2004 yılında başlatıldı ve maliyetinin 1 milyar avro, yani yaklaşık 1,16 milyar dolar olduğu bildiriliyor.

Uzun Süreli Güvenlik Hedefleri

Kullanılmış nükleer yakıtlar, bu devasa tünel ağında 100 yıl boyunca yerleştirilecek ve ardından tesis, 100 bin yıl boyunca mühürlenecek. Bu süre zarfında, yeni reaktörler inşa edilirse, depolama süresi daha da uzayabilir. Posiva'da görevli kimyager Lauri Parviainen, atıkların uzun süre yüksek radyasyon seviyesinde kalacağını ancak 100 bin yıl sonra uranyum cevheri seviyesine ineceğini belirtti.

Nükleer atıklar, korozyona dayanıklı bakır kapsüllere yerleştirilerek yer altındaki tünellere yerleştirilecek. Sızdırmazlık için bentonit kili kullanılacak ve tüneller çelik takviyeli beton tıpalarla kapatılacak.

Kamuoyu ve Risk Değerlendirmeleri

Finlandiya'da Onkalo projesi geniş bir halk desteğine sahipken, Fransa'daki benzer projeler protestolarla karşılaşıyor. STUK uzmanı Jarkko Kyllönen, Onkalo için 1 milyon yıllık risk senaryolarını değerlendirdiklerini açıkladı. Korozyon veya depremler gibi riskler değerlendirilmekte, ancak bugüne kadar yapılan çalışmalar olumlu sonuçlar vermiştir.

LUT Üniversitesinden Profesör Matti Kojo, halkın zamanla projeye alıştığını ve güven duyduğunu belirtirken, Finlandiya Doğa Koruma Derneği projeye eleştirel bakmaya devam ediyor.

Finlandiya'nın Nükleer Enerji Stratejisi

Finlandiya İklim ve Çevre Bakanı Sari Multala, ülkede üretilen nükleer atıkların yerel olarak bertaraf edilmesinin zorunlu olduğunu hatırlattı. Multala, hükümetin nükleer enerjiye öncelik verdiğini ve küçük modüler reaktörler (SMR) inşa etmeyi planladıklarını açıkladı. Gelecekteki reaktörlerden çıkacak atıkların nasıl yönetileceği ise 2024 yılına kadar değerlendirilecek.

Finlandiya'nın bu stratejik adımı, nükleer enerji sektöründe ülkenin konumunu güçlendirirken, çevresel sürdürülebilirlik açısından da önemli bir rol oynamaktadır. Nükleer atıkların güvenli bir şekilde depolanması, enerji üretiminde çevresel risklerin minimize edilmesi için kritik önem taşımaktadır.