İran-ABD Anlaşması: 300 Milyar Dolarlık Fonun Belirsizliği

ABD ve İran arasındaki müzakere sürecinde ortaya çıkan anlaşma taslağı, Lübnan'daki İsrail işgali ve İran'ın yeniden yapılandırılması için öngörülen 300 milyar dolarlık fon gibi kritik konuların netlik kazanmamasıyla dikkat çekiyor. Taslak, İran'ın geniş kapsamlı ekonomik avantajlar elde edeceği ancak Hürmüz Boğazı'nın geleceği gibi önemli meselelerde belirsizliklerin sürdüğü izlenimini veriyor.

ABD-İran Anlaşma Taslağının İçeriği

Bloomberg'in elde ettiğini iddia ettiği 14 maddelik anlaşma taslağı, iki ülke arasında süregelen savaşın sona erdirilmesini ve İran'a yönelik yaptırımların kaldırılmasını hedefliyor. Ayrıca, İran'ın nükleer programı üzerine kapsamlı bir müzakereye başlanmasını öngörüyor. Metin, İran'a uygulanan tüm birincil ve ikincil yaptırımların kaldırılmasını içeriyor ve bu durum, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarını da kapsıyor.

İran'a Ekonomik İmtiyazlar ve Yaptırımların Kaldırılması

Taslak metin, ABD'nin İran üzerindeki ekonomik yaptırımları kaldırma taahhüdünü içeriyor. Bu durum, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve BMGK kararlarının yanı sıra ABD'nin birincil ve ikincil yaptırımlarını da kapsıyor. Ayrıca, ABD Hazine Bakanlığı'nın İran petrolü ve petrokimya ürünleriyle ilgili işlemler için muafiyetler tanıyacağı belirtiliyor.

İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve İran Merkez Bankası'nın bu varlıklar üzerinde tasarruf yetkisine sahip olması da anlaşmanın başka bir maddesi olarak öne çıkıyor. Ancak, daha önceki süreçlerde bu tür maddelerin nasıl uygulandığına dair belirsizlikler sürüyor.

300 Milyar Dolarlık Fonun Kaynağı Tartışmalı

ABD'nin bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın ekonomik kalkınması için 300 milyar dolarlık bir finansman sağlamayı taahhüt etmesi, taslağın en dikkat çeken kısımlarından biri. Ancak bu fonun kaynağına dair net bir açıklama bulunmuyor. ABD bütçesinden mi yoksa Körfez ülkeleri gibi bölgesel ortaklardan mı sağlanacağı belirtilmemiş. Aynı şekilde, bunun hibe, kredi veya yatırım şeklinde mi sunulacağı da belirsizliğini koruyor.

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mecid Ensari, İran'ın yeniden inşası için ayrılan 300 milyar dolarlık fon çerçevesinde Katar'dan herhangi bir ödeme yapılmadığını açıkladı. Bu durum, fonun uygulanabilirliği konusunda soru işaretleri uyandırıyor.

ABD'nin Kazanımları ve İran'ın Taahhütleri

Taslakta İran, nükleer silah üretmeyeceğini taahhüt ediyor. Taraflar, İran'ın elindeki yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları ve nükleer faaliyetler üzerine nihai anlaşmada ele alınacak konular üzerinde mutabık kalmış durumda. Bu, Washington için önemli bir kazanım olarak görülüyor. Ancak, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durduracağına dair bir hüküm yer almıyor. Bunun yerine, İran'ın mevcut nükleer faaliyetlerinde "statükoyu koruyacağı" ve ABD'nin yeni yaptırımlar uygulamayacağı belirtildi.

Lübnan ve İsrail Konusu

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin açıklamalarında, mutabakatın Lübnan'daki İsrail işgalinin sona erdirilmesini de içerdiği belirtilse de, Bloomberg'in yayımladığı taslak metinde bu konuda açık bir ifade yer almıyor. Taslağın ilk maddesi, "İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, mevcut savaşta müttefikleriyle birlikte, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşa derhal ve kalıcı olarak son verdiklerini ilan eder" şeklinde. Ancak İsrail'in Lübnan'dan çekilmesi veya sınır düzenlemeleri hakkında bir bilgi bulunmuyor.

Deniz Ablukası ve ABD Güçlerinin Çekilmesi

Taslak, ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırmasını öngörüyor. İran, Hürmüz Boğazı ile Umman Denizi arasındaki ticari gemi trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönmesini sağlamayı taahhüt ediyor. Ancak Hürmüz Boğazı'nın statüsüne dair kesin bir bilgi taslakta yer almıyor.

ABD'nin, nihai anlaşmanın ardından 30 gün içinde bölgedeki güçlerini geri çekeceği belirtiliyor. Ancak çekilmenin hangi askeri unsurları kapsayacağı, hangi bölgeleri etkileyeceği ve ABD'nin Körfez'deki üslerine etkisi hakkında detaylar verilmemiş.

Nihai Anlaşmanın BMGK Onayı

Taraflar, mutabakatın imzalanmasının ardından 60 gün içerisinde nihai bir anlaşmaya varmayı hedefliyor. Bu süre, karşılıklı mutabakatla uzatılabilir. Nihai anlaşmanın, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından bağlayıcı bir kararla onaylanması öngörülüyor. Ancak, anlaşmanın detaylarının henüz resmi olarak paylaşılmamış olması, sürecin belirsizliğini artırıyor.

İran ve ABD, mutabakat zaptının resmi olarak imzalanmasından önce, 19 Haziran'da İsviçre'de kamuoyuyla paylaşılacağını duyurdu.