Küresel Enerji Koridorunda İkinci Deprem: Babülmendep’te Abluka Alarmı ve 120 Dolarlık Petrol Tehdidi

Küresel enerji piyasaları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı merkezli yaşanan askeri hareketliliğin şokunu atlatamamışken, Orta Doğu'dan yeni bir kriz haberi geldi. Yemen'deki İran destekli Husilerin, Suudi Arabistan'a yönelik "deniz ablukası" ilan etmesi, dünya genelindeki petrol sevkiyatının en kritik geçiş noktalarından biri olan Babülmendep Boğazı'nda askeri ve ekonomik gerilimi zirveye tırmandırdı. Hürmüz ve Babülmendep boğazlarının eş zamanlı olarak tıkanma ihtimali, enerji analistlerini alarma geçirirken, Brent petrolün varil fiyatının kısa sürede 120 dolara ulaşabileceği öngörülüyor.

Kızıldeniz'de Sıcak Temas: Husilerden Suudi Arabistan'a "Misilleme" Ablukası

Bölgesel gerilimi yeni bir boyuta taşıyan süreç, Husilerin dün Suudi Arabistan'a karşı kapsamlı bir deniz ablukası başlattıklarını duyurmasıyla başladı. Husi kaynakları, Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon güçlerinin, İran'daki bir cenaze töreninden dönen Husi üst düzey yöneticilerini taşıyan uçağı vurmak amacıyla Sana Havalimanı'na hava saldırısı düzenlediğini öne sürdü. Bu iddiaya misilleme olarak harekete geçen Husiler, Suudi Arabistan'ın sınır bölgesinde yer alan Abha Uluslararası Havalimanı'nı insansız hava araçları (İHA) ve balistik füzelerle hedef aldı.

Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun Yemen üzerindeki hava ve deniz ambargolarına sert tepki gösteren Husilerin Askeri Sözcüsü Yahya Seri, "Ablukaya abluka ile karşılık vereceğiz" diyerek yeni askeri doktrinlerini ilan etti. Seri, Suudi limanlarına yük taşıyan veya bu ülkeye ait petrolü nakleden tüm gemilerin meşru hedef haline geleceğini açıkladı. Gerilimin tırmanması durumunda ise Kızıldeniz'in güney giriş kapısı olan stratejik Babülmendep Boğazı'nı tamamen kapatabilecekleri tehdidinde bulundu. Bu hamle, 2022 yılında varılan kırılgan ateşkesin ardından tarafları yeniden doğrudan askeri çatışmanın eşiğine getirdi.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı ise yaptığı yazılı açıklamada Husilerin bu tehditlerini sert bir dille kınadı. Riyad yönetimi, Husilerin limanları ve tankerleri hedef alma planlarını uluslararası hukukun açık bir ihlali, küresel seyrüsefer serbestisine ve enerji arz güvenliğine yönelik doğrudan bir terör tehdidi olarak nitelendirdi. Krallık, Kızıldeniz'deki enerji koridorlarının güvenliğini sağlamak amacıyla uluslararası ortaklarla birlikte her türlü askeri ve diplomatik tedbirin alınacağını vurguladı.

Küresel Ticaretin Şah Damarı: Babülmendep Boğazı Neden Hedefte?

Arapçada "Gözyaşı Kapısı" olarak adlandırılan ve Arap Yarımadası'nın güneybatı ucunda konumlanan Babülmendep Boğazı, Kızıldeniz ile Aden Körfezi'ni birbirine bağlayan hayati bir geçit konumundadır. Sadece 32 kilometre genişliğe sahip olan bu dar su yolu, dünya genelindeki deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 12'sini ve küresel konteyner taşımacılığının dörtte birini sırtlamaktadır. Normal şartlar altında boğazdan günlük 7,8 ila 8,8 milyon varil ham petrol ve işlenmiş petrol ürünü geçmektedir.

Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik risklerini bypass etmek amacıyla milyarlarca dolarlık yatırımla inşa ettiği Doğu-Batı Boru Hattı üzerinden ham petrolünü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı'na ulaştırıyor. Ancak bu alternatif rota da Babülmendep krizinden tamamen kaçamıyor. Yanbu'dan yüklenen petrolün yönü, hedef pazarlara göre değişiyor. Avrupa ve Amerika pazarlarına gidecek olan günlük ortalama 1,3 ila 1,5 milyon varillik petrol, kuzeye doğru ilerleyerek Süveyş Kanalı üzerinden Babülmendep'e uğramadan Akdeniz'e ulaşıyor. Bu rota Husi tehdidinden etkilenmiyor.

Buna karşılık, Suudi Arabistan'ın en büyük müşterileri konumundaki Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya devlerine gidecek olan petrolün güneye yönelmesi ve mecburen Babülmendep Boğazı'ndan geçmesi gerekiyor. Denizcilik ve emtia analiz firması Kpler verilerine göre, nisan ayından bu yana Yanbu'dan sevk edilen günlük ortalama 4,5 milyon varil petrolün yaklaşık yüzde 70'i Asya pazarlarına gönderildi. Bu da günlük yaklaşık 2,5 milyon varil Suudi petrolünün doğrudan Babülmendep'teki tehlikeyle yüz yüze olduğu anlamına geliyor. Boğazın kapatılması durumunda tankerlerin Afrika'nın güneyindeki Ümit Burnu rotasını dolaşması gerekecek; bu da teslimat sürelerini 10 ila 20 gün uzatarak navlun ve sigorta maliyetlerini astronomik düzeyde artıracaktır.

"Çifte Tıkanma" Riski: Küresel Petrol Arzında Büyük Kesinti Kapıda

Enerji piyasası uzmanları, Hürmüz Boğazı ve Babülmendep Boğazı'nın eş zamanlı olarak ulaşıma kapanması ihtimalini "çifte tıkanma" felaketi olarak tanımlıyor. Dünya deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık yüzde 30'u bu iki dar geçitten geçiyor. NBC News'in analizlerine göre, Babülmendep'in tamamen kapanması, Suudi Arabistan'ın Asya ihracatını felç ederek küresel petrol arzını doğrudan yüzde 7 oranında düşürecek. Bu durum, Körfez bölgesindeki gerilimler nedeniyle halihazırda dünya arzından eksilen yüzde 10'luk hacme eklendiğinde, piyasada telafisi imkansız bir açık yaratacak.

Uzmanlar, mevcut karasal boru hatlarının kapasitelerinin, her iki boğazın tamamen kapanması durumunda ortaya çıkacak küresel talebi karşılamaktan çok uzak olduğunu belirtiyor. Brent petrolün varil fiyatı halihazırda 88,32 dolar seviyelerinde dengelenmeye çalışırken, olası bir abluka senaryosunda fiyatların hızla 120 doların üzerine tırmanacağı, bunun da küresel enflasyonu, taşımacılık ve sanayi üretim maliyetlerini tetikleyeceği öngörülüyor.

Yemen'deki İran destekli Husiler, İsrail'in Gazze'ye yönelik operasyonlarına tepki gösterme iddiasıyla 31 Ekim 2023 tarihinden bu yana Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik sistematik saldırılar düzenliyor. Bu süreçte 100'den fazla gemi İHA ve füzelerle hedef alınırken, küresel deniz ticaretinin güvenliğini sağlamak amacıyla ABD liderliğinde 18 Aralık 2023'te çok uluslu "Refah Muhafızı Operasyonu" adında bir askeri görev gücü kurulmuştu. Son gelişmeler, askeri önlemlere rağmen bölgedeki krizin derinleşerek devam ettiğini gösteriyor.