Global energiýa koridorynda ikinji ýer titremesi: Babülmandepdäki blokada duýduryşy we 120 dollarlyk nebit howpy

Dünýä energiýa bazarlary ABŞ bilen Eýranyň Hormuz bogazynda ýerleşýän harby işjeňliginiň täsirinden çykyp bilmese-de, Eastakyn Gündogardan täze krizis habary geldi. Yemenemendäki Eýran tarapyndan goldanýan Hutiler Saud Arabystanyna garşy "deňiz gabawy" yglan edip, dünýädäki nebit ibermegiň iň möhüm nokatlaryndan biri bolan Bab al-Mandab bogazynda harby we ykdysady dartgynlygy güýçlendirdi. Hormuz bogazynyň we Bab al-Mandap bogazynyň bir wagtyň özünde petiklenmegi energiýa analitiklerini howsala salsa-da, Brent nebitiniň barrel bahasynyň gysga wagtda 120 dollara ýetip biljekdigi çaklanylýar.

Gyzyl deňizdäki gyzgyn aragatnaşyk: Hutilerden Saud Arabystanyna "ar alyş" blokadasy

Sebitdäki dartgynlygy täze derejä çykaran etap düýn Hutiler Saud Arabystanyna garşy giňişleýin deňiz gabawyny başlandyklaryny habar berenlerinde başlandy. Huti çeşmeleri Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa güýçleriniň Eýranda jaýlanyş çäresinden gaýdyp gelýän Huti ýokary derejeli ýolbaşçylaryny alyp barýan uçary urmak üçin Sanaa howa menziline howa zarbasyny amala aşyrandygyny öňe sürdi. Bu talap üçin ar almak üçin çäre gören Huthiler, Saud Arabystanynyň serhetýaka sebitinde ýerleşýän Abha halkara howa menzilini pilotsyz howa ulaglary (uçarmansyz howa ulaglary) we ballistik raketalary nyşana aldy.

Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň Yemenemene garşy howa we deňiz embargolaryna berk garşylyk görkezen Huseýleriň Harby metbugat sekretary yaahýa Seri täze gabaw doktrinasyny "Blokada gabaw bilen jogap bereris" diýip yglan etdi. Seri, Saud Arabystanyň portlaryna ýük daşaýan ýa-da bu ýurda degişli nebit daşaýan ähli gämileriň kanuny nyşana öwrüljekdigini habar berdi. Dartgynlylyk güýçlense, Gyzyl deňziň günorta girelgesi bolan strategiki Babülmandeb bogazyny doly ýapyp biljekdigini aýtdy. Bu ädim, taraplary 2022-nji ýylda gowşak atyşykdan soň ýene-de göni harby çaknyşyklara getirdi.

Saud Arabystanyň Daşary işler ministrligi ýazmaça beýanatynda hutileriň bu howplaryny berk ýazgardy. Riýad administrasiýasy Hutileriň portlary we tankerleri nyşana almak baradaky meýilnamalaryny halkara hukugynyň aç-açan bozulmagy we global nawigasiýa azatlygyna we energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyna gönüden-göni terrorçylyk howpy diýip häsiýetlendirdi. Patyşalyk Gyzyl deňizdäki energiýa koridorlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin halkara hyzmatdaşlar bilen bilelikde her dürli harby we diplomatik çäreleriň görüljekdigini aýtdy.

Global söwdanyň damar damary: Babülmendeb bogazy näme üçin nyşana alynýar?

Arap dilinde "Gözýaş derwezesi" diýlip atlandyrylýan we Arap ýarym adasynyň günorta-günbatar böleginde ýerleşýän Bab al-Mandeb bogazy Gyzyl deňiz bilen Aden aýlagyny birleşdirýän möhüm geçelge. Ini bary-ýogy 32 kilometre barabar bolan bu dar suw ýoly, dünýädäki deňiz söwdasynyň takmynan 12 göterimini we global konteýner ýükleriniň dörtden bir bölegini dolandyrýar. Adaty şertlerde her gün bogazdan 7,8-8,8 million barrel çig nebit we gaýtadan işlenen nebit önümleri geçýär.

Saud Arabystany, Hormuz bogazyndaky howpsuzlyk töwekgelçiliklerinden geçmek üçin milliardlarça dollar maýa goýum bilen guran Gündogar-Günbatar turbageçirijiniň üsti bilen Gyzyl deňziň kenaryndakybuanbu portuna çig nebitini iberýär. Şeýle-de bolsa, bu alternatiw ýol Babülmandep krizisinden doly gutulyp bilmez. “Yanbu” -dan ýüklenen nebitiň ugry maksatly bazarlara baglylykda üýtgeýär. Dayewropa we Amerikan bazarlary üçin niýetlenen günde ortaça 1,3 milliondan 1,5 million barrele çenli nebit demirgazyk tarapa hereket edýär we Babülmandepde durman, Sues kanalynyň üsti bilen Ortaýer deňzine baryp ýetýär. Bu ýol Huti howpuna täsir etmeýär.

Beýleki tarapdan, Saud Arabystanynyň iň uly müşderileri bolan Hytaý, Hindistan, Japanaponiýa we Günorta Koreýa ýaly Aziýa ägirtleri üçin niýetlenen nebit günorta tarap gitmeli we Bab al-Mandab bogazyndan geçmeli. Deňiz we haryt seljeriş firmasy Kpler-iň maglumatlaryna görä, aprel aýyndan bäri Yanbu şäherinden iberilýän gündelik ortaça 4,5 million barrel nebitiň takmynan 70 göterimi Aziýa bazarlaryna iberilýär. Bu, günde takmynan 2,5 million barrel Saud nebitiniň Bab al-Mandabda göni howp astyndadygyny aňladýar. Eger bogaz ýapylsa, tankerler Afrikanyň günortasyndaky Gowy Umyt Keýp ýolundan aýlanmaly bolarlar; Bu, eltiş möhletini 10-dan 20 güne uzaldyp, ýük we ätiýaçlandyryş çykdajylaryny astronomiki taýdan ýokarlandyrar.

"Iki gezek petiklemek" töwekgelçiligi: Global nebit üpjünçiliginde uly bökdençlik gelýär

Energetika bazaryndaky hünärmenler Hormuz bogazynyň we Bab al-Mandap bogazynyň bir wagtyň özünde transporta ýapylmagynyň mümkinçiligini "goşa petik" betbagtçylygy hökmünde kesgitleýärler. Dünýädäki deňiz çig nebitiniň takmynan 30 göterimi bu iki dar geçelgeden geçýär. NBC News-yň derňewine görä, Bab al-Mandabyň doly ýapylmagy, Saud Arabystanynyň Aziýa eksportyny azaldyp, dünýädäki nebit üpjünçiligini 7 göterim azaldar. Aýlag sebtindäki dartgynlylyk sebäpli häzirki wagtda dünýä üpjünçiliginden ýitýän 10 göterim mukdaryna goşulanda, bu ýagdaý bazarda düzedip bolmajak defisit döreder.

Hünärmenler bar bolan ýerüsti turbageçirijileriň kuwwatynyň iki bogaz hem doly ýapylan halatynda ýüze çykjak global islegi kanagatlandyrmakdan uzakdygyny aýdýarlar. "Brent" nebitiniň barrel bahasy häzirki wagtda 88.32 dollar bilen durnuklaşmaga synanyşýarka, gabaw ssenarisinde bahalaryň çalt ýokarlanjakdygy, global inflýasiýa, transport we senagat önümçiliginiň çykdajylaryna sebäp boljakdygy çak edilýär.

Yemenemendäki Eýran tarapyndan goldanýan Hussiler 2023-nji ýylyň 31-nji oktýabryndan bäri Gyzyl deňzinde söwda gämilerine yzygiderli hüjüm edýärler we Ysraýylyň Gaza garşy alyp barýan işlerine reaksiýa bildirýärler. Bu amalda 100-den gowrak gämi uçarmanlar we raketalar bilen nyşana alynsa-da, global deňiz söwdasynyň howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen 2023-nji ýylyň 18-nji dekabrynda ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda "Operasiýa abadançylygy goragçysy" atly köpmilletli harby iş topary döredildi. Soňky wakalar sebitdäki krizisiň harby çärelere garamazdan çuňlaşýandygyny görkezýär.