Watikanyň paroly, emeli intellekt bilen çözüldi

düzen: Oğuzcan Atyş / Milliyet.com.tr - Adamzat taryhynyň çuňlugynda gizlenen we ençeme ýyllap çözülmegine garaşýan köp syrly resminamalar häzirki zaman tehnologiýalarynyň kömegi bilen peýda bolýar. Bu resminamalaryň biri katolik hristiançylygynyň merkezi Watikanda ýerleşýär. Watikanda kiçi ýurt, dünýä taryhyny açyp görkezýän sansyz resminamalaryň saklanýan kitaphanasy hem bar. Ynha, bu kitaphanalaryň birinde düşnüksiz nyşanlary bolan we 400 ýyllap okap bolmaýan eser ahyrsoňy emeli intellektiň kömegi bilen many gazandy. Kitabyň mazmuny, adamyň saglygyna howp salýan keselleri gizlin bejermek usullaryny öz içine alýar. Jadygöýlikde aýyplanmazlyk üçin bu maglumatlar geçmişde gizlin saklanýardy. Borg kody diýlip atlandyrylýan we 408 sahypadan ybarat bu golýazma şu güne çenli açylmady. Golýazmadaky 34 nyşan latyn we arap harplary bilen şifrlenip, bölekleriň ýoklugy sebäpli hasam çylşyrymlaşdy. Stokgolm uniwersitetiniň dilçi professory Beata Megyesi we onuň topary bu kyn meseläni öz üstüne aldy. Megyesi, her nyşany, nagşy we harpy kesgitlemek taryhyň ýitirilen sahypalaryna penjire açýandygyny aýtdy. Emeli intellektiň kömegi bilen golýazmalaryň syrly mazmuny ýüze çykaryldy we dürli keselleri, esasanam dizenteriýany bejermegiň maslahat berilýän usullary ýüze çykaryldy.

Şifrlenen resminamalar we olaryň taryhdaky täsiri

Häzirki zaman taryhçylary dünýäde köp sanly kodlanan resminamalara duş gelýärler. Diplomatiýadan medisina, gizlin däp-dessurlardan başlap, söýgi hatlaryna çenli köp maglumatlary öz içine alýan bu resminamalar taryhy wakalaryň doly bolmazlygyna sebäp bolýar. Kodlary kesgitlemek bilen, taryh hakda köp maglumatlary täzeden ýazmak mümkin. Şeýle-de bolsa, asyl dilini bilmezlik ýa-da ýalňyş nyşanlary ulanmak ýaly kynçylyklar çözgüt işini kynlaşdyrýar. Osmanly imperatory Soltan Süleýman Ajaýyp -yň Europeanewropaly garşydaşy Çarlz V-iň şifrlenen hatlaryny gözden geçiren topar, başgaça aýdylanda Çarlz V 6 aýlyk gözlegleriniň netijesinde Çarlz V-iň fransuz korolynyň italýan hakyna tutma işgärleri tarapyndan öldürilmeginden gorkýandygyny mälim etdi. geçmişi gaýtadan gözden geçirildi. Transkribus atly emeli intellekt platformasy gadymy ýazuw dillerini we golýazma usullaryny seljermek üçin tälim aldy. Norwegiýanyň Oslo uniwersitetinden nemes dilçisi Mişel Waldispühl we Megyesi ýaly gözlegçiler emeli intellektiň çäklerini öňe sürmek arkaly has uýgunlaşdyrylan çözgütleri işläp düzmek üçin iş alyp barýarlar. Hünärmenler, emeli intellektiň kömegi bilen ozal çözülmedik resminamalaryň gaýtadan gözden geçirilip bilinjekdigini we häzirki wagtda ulanylmaýan dillerde ýazylan tekstleriň hem düşündirilip bilinjekdigini pikir edýärler. Bu öňegidişlikler taryhyň syrly nokatlaryny ýagtylandyryp biler.

Emeli intellektiň bu ugurdaky goşantlary taryhyň garaňky nokatlaryny ýagtylandyrmak üçin uly mümkinçiliklere eýe. Geljekde şeýle gözlegleriň has giňelmegine garaşylýar.