7-nji oktýabrdan ozal eden beýik boýun alma: Netanýahunyň "Köp frontly söweş" barada duýduryş berlendigi aýan edildi

7-nji oktýabrda Ysraýyl syýasatynda bolup geçen hüjümlerden ozal aňtaw we howpsuzlyk gowşaklyklary baradaky çekişmeler täze bir ugra eýe boldy. Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň öňki başlygy Giora Eiland premýer-ministr Benýamin Netanýahu -a birnäçe aý ozal uly söweşiň bosagasynda durýandygymyzy duýdurdy.

Eiland bilen Netanýahunyň arasyndaky möhüm sammit

Ysraýylyň Maariw gazetine beren interwýusynda Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň öňki prezidenti Giora Eiland, 2023-nji ýylyň 16-njy awgustynda Tel Awiwdäki Goranmak ministrliginiň baş edarasynda premýer-ministr Netanýahu bilen ýekelikde duşuşandygyny aýtdy.

Eiland bu gyssagly duýduryş kararyny diňe özi kabul etmeýändigini belläp, şol wagtky Harby aňtaw müdiri (AMAN) general-maýor Aharon Haliva howpsuzlyk bahasyny düýpgöter üýtgedenden soň çäre görendigini aýtdy. Eilandyň pikiriçe, Haliva 2023-nji ýylyň tomsunda ýurduň howpsuzlygy üçin uruş töwekgelçiliginiň çynlakaý ýokarlanandygyny ýüze çykardy.

Aňtaw hasabatlarynyň düýpgöter üýtgemegi we "Köp söweşli söweş" töwekgelçiligi

Öňki harby ofiser Eiland Ysraýylyň harby aňtaw gullugynyň 2022-nji ýylyň ahyryna çenli uly söweşiň mümkinçiligine "pes" baha berýändigini aýtdy, ýöne AMAN-yň müdiri Haliva 2023-nji ýylyň iýun-iýul aýlarynda bu seljermäni düýpgöter üýtgetdi we "köp frontly söweş" töwekgelçiligine ünsi çekdi.

Bu täze we aladalandyryjy baha, öňki premýer-ministr Ehud Barak we öňki goranmak ministrleri Moşe onalon we Amos adadlin ýaly 8 sany ýokary derejeli resminiň gatnaşmagynda geçirilen gizlin ýygnakda paýlaşyldy. Theagdaýyň derwaýysdygyny we agyrlygyny göz öňünde tutup, Eiland Netanýahu bilen gyssagly duşuşmagy isledi we harby ganatyň uruş aladalaryny göni premýer-ministre hödürledi. Eiland, demirgazyk Gaza zolagynyň gabawyny we palestinalylaryň ol ýerden sürgün edilmegini göz öňünde tutýan jedelli "Generallar meýilnamasynyň" binagäri hökmünde hem bellidir, 2024-nji ýylyň sentýabr aýynda Ysraýyl metbugatynda giň täsir galdyrdy.

Aýlagdan intellekt we syýasy jogapkärçilik barada çekişmeler

Netanýahunyň duýduryşlarynyň diňe ýurduň içindäki harby býurokratiýadan gelmändigi öňe sürülýär. Haurnalist Şlomi Eldar tarapyndan gol çekilen 8-nji sentýabrda Haaretz gazetinde çap edilen hasabatda Birleşen Arap Emirlikleriniň (BAE) prezidenti Muhammet bin Zaýed Al Nahýan Netanýahunyň Hamasyň 2023-nji ýylyň 23-nji sentýabrynda telefon arkaly uly hüjüm etmek niýeti barada duýduryş berendigi öňe sürüldi.

Habar bu möhüm duýduryşyň Ysraýylyň palestinaly tussaglaryň boşadylmagy we Gazadaky ykdysady gabawyň ýeňilleşdirilmegi baradaky talaplary jogapsyz galdyran pursatynda ýüze çykandygyny we Netanýahunyň bu duýduryşy düýbünden äsgermezlik edendigini we howpsuzlyk gullugynyň ýokary derejeli işgärlerine habar bermändigini öňe sürdi. BAE-nyň Daşary işler ministrliginiň bu mesele boýunça eden beýanynda Abu Dabiniň dartgynlygy azaltmak we sebitdäki durnuklylygy üpjün etmek meselesinde işleýändigi aýdyldy we iki ýurduň arasynda göni habar alyş kanallarynyň hemişe işjeňdigi nygtaldy.

Hamasyň 7-nji oktýabrda Ysraýylyň palestina halkyna we mukaddes gymmatlyklaryna, esasanam Al-Aqsa metjidine garşy eden hüjümlerine jogap edip, Ysraýylyň içerki syýasatynda aýyplama söweşi dowam edýär. Netanýahu hüjümden öň gowşaklyk üçin jogapkärçilik çekmekden boýun gaçyrsa-da, günäkärlemäni goşun we howpsuzlyk edaralaryna ýüklemäge synanyşýar, oppozisiýa bolsa ähli syýasy jogapkärçiligiň premýer-ministriň degişlidigini öňe sürýär. Saýlawlara görä, 2022-nji ýylyň dekabryndan bäri ýurduň "iň sagçy hökümetine" ýolbaşçylyk edýän Netanýahu, mümkin boljak irki saýlawlarda täze hökümet gurmak üçin köplüge baryp bilmeýär.