7,4 ball ululykda bolan ýer titremesinde ýekeje aýna-da döwülmedi! Kolumbiýanyň “Gudrat şäheri” Ermenistanyň syry näme?

Adaty duşenbe güni irden Kolumbiýanyň günbataryndaky Ermenistanda ýaşaýan 70 ýaşly uniwersitet professory Humberto Reýs üçin sekuntda ýaşamak üçin uly göreşe öwrüldi. Hepdäniň ilkinji iş gününe taýýarlyk görüp, aýaly bilen hoşlaşanda başlanan gazaply titremek Reýsi ýadyndan aýryp bolmaýan şol garaňky ýyla alyp gitdi. Earthquakeer titremesiniň ilkinji pursatlarynda Reýs 1999-njy ýylda Ermenistan şäherini weýran eden, binalaryň 60 göterimini weýran eden we müňe golaý adamyň ölmegine sebäp bolan 6.2 ball ululykda ýer titremesini ýada saldy. Professor we aýaly düşegiň gapdalynda "ýykylmak" ýagdaýyny we berk kabinet aldylar, şäherde ýylda iki gezek sekuntda geçirilýän ýer titremesi türgenleşiklerinde öwrenen möhüm ädimini ätdiler. Titremek azalansoň, daşardan çykýan tiz kömek ulaglarynyň sesleri birneme wagtdan soň çuňňur dymyşlyk bilen çalşyryldy. Reýs köçä çykanda, bu gezek gaty üýtgeşik surata duş gelerdi.

Kolumbiýanyň Pacificuwaş ummany kenarynda bolup geçen 7,4 ball ululykda ýer titremesi ýurduň günbatarynda uly weýrançylyk döretdi. Azyndan 289 adamyň ölmegine sebäp bolan bu betbagtçylygyň gönüden-göni fiziki zyýany takmynan 9,5 milliard dollar diýlip çaklanylýar. Şeýle-de bolsa, ýer titremesiniň merkezinden bary-ýogy 70 km uzaklykda ýerleşýän 300 müň ilaty bolan Ermenistan şäheri gudrat görkezdi. Earthquakeer titremesiniň güýçli duýulan şäherinde ýekeje bina zeper ýetmedi we ýekeje penjire hem döwülmedi. Şeýle-de bolsa, ýer titremesinden has uzakda ýerleşýän Kali şäherinde azyndan 95 adam öldi we ýüzlerçe bina agyr zeper ýetdi.

7.4 ululykdaky ýer titremesinde nol zeper: 'La Ciudad Milagro'

earthquakeer titremesinden soň Ermenistanda gözleg we halas ediş işleri gerek däldi. Theurduň hemme ýerinde uly ýas we şok boldy, Ermenistan tiz wagtdan "Gudrat şäheri" manysyny berýän "La Ciudad Milagro" ady bilen tanaldy. Aslynda, bu gudratyň aňyrsynda 27 ýyl ozal bolup geçen uly betbagtçylykdan alnan sapaklar bardy. 1999-njy ýylda 6.2 ball ululykda ýer titremesi zerarly weýran bolan şäher inersenerleriň we ýerli ýolbaşçylaryň kesgitli ädimleri bilen doly guruldy. Häkimiýetler bu nol zyýanly ýagdaýyň tötänlik ýa-da adatdan daşary gudrat däldigini, ylmy meýilnamalaşdyrmagyň we berk gözegçiligiň gutulgysyz netijesidigini nygtaýarlar.

Ermenistanyň häkimi Jeýms Padilla ýer titremesinden soň eden çykyşynda şäheri ençeme ýyl bäri şeýle ssenariýa taýýarlaýandyklaryny aýtdy. Padilla: "Bu güne özümizi doly taýýarladyk. Betbagtçylyk ýüze çykan halatynda güýje girjek gyssagly kömek bölümlerimizi döwrebaplaşdyrdyk we berkitdik. Birnäçe ýyl bäri yzygiderli geçirýän ýer titremesi türgenleşikleri halkymyzy we infrastrukturamyzy bu ýer titremesine taýýarlady" -diýdi. Mosturduň iň abraýly gurluşyk inersenerleri we ýer titremesi boýunça hünärmenleriň biri Omar Kardona ýagdaýy haýran galdyryjy syn bilen jemledi: "quer titremesi köne we gowşak desgalary hemişe tapýar we ýok edýär. Şeýle-de bolsa, Ermenistanda beýle binalar galmady. Bu binalar ýer titremeleriň hemişe ýygnamak isleýän bahasy we biz eýýäm şol tölegi töledik."

Kokaeliniň Tawşanjyly we Hataýyň Erzin bilen meňzeş ykbal

Ermenistanda gazanylan bu üstünlik hekaýasy Türkiýäniň ýer titremesi taryhynda şuňa meňzeş mysallary ýada saldy. 1999-njy ýylyň 17-nji awgustynda Gölçük ýer titremesinde hatda gan dökülmedik Kokaeli Tawşançil şäheri, bu ýagdaýyň iň aýdyň mysalydyr. 1989-njy ýylda häkimlige saýlanan Salih Gün tarapyndan alymlaryň tekliplerine, pol çäklendirmelerine we barlyşyksyz gurluşyk barlaglaryna laýyklykda Tawşançyl uly betbagtçylykdan halas boldy.

Şuňa meňzeş mysal, 6-njy fewralda Kahramanmaraş merkezindäki ýer titremelerinde Hataýyň Erzin etrabynda göründi. Daş-töweregindäki etraplaryň hemmesi weýran edilse-de, Erzinde hiç bir binanyň ýykylmandygy bellärliklidir. Şol wagt Erziniň häkimi Ökkeş Elmasoğlu bikanun gurluşyk meselesinde eglişiksiz pozisiýasyny şu sözler bilen beýan etdi: "Öz adymdan bikanun gurluşyk meselesinde hiç hili eglişik etmedim. Derrew prokuratura habar berdik, ýykmak kararlaryny aldyk we kanun ýitgisinden peýdalanmadyk sylagymyzy aldyk.

1 milliard dollar gaznasy we 'Mikrozonizasiýa' ynkylaby