ABŞ-dan Russiýa Europeewropa tebigy gaz satmak üçin täze teklip

ABŞ-nyň, Europeanewropanyň we Ukrainanyň resmilerine esaslanýan "Wall Street Journal" gazetiniň beren maglumatlaryna görä ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň wekilleri Jared Kuşner we Stiw Witkoff sentýabr aýynda Moskwa we Kiýewde bolan sapary wagtynda ABŞ-nyň dellalçylyk firmasynyň üsti bilen rus tebigy gazyny Europeanewropa bazaryna ornaşdyrmak pikirini ara alyp maslahatlaşdylar.

Rus tebigy gazy Europeanewropa bazaryna nädip gaýdyp geler?

Göz öňünde tutulýan meýilnama, gasewropa Bileleşiginiň Russiýa garşy girizen tebigy gaz import sanksiýalaryny ýeňip, rus gazynyň Europeewropa girmegine rugsat bermek we bu amal arkaly ABŞ-ly maýadarlar üçin amatly mümkinçilik döretmek. ABŞ-ly gepleşikçileriň Russiýanyň prezidenti Wladimir Putini hemmetaraplaýyn ot açyşlyga yrmak üçin möhüm höweslendiriji element hökmünde Europeanewropanyň tebigy gaz bazaryna gaýtadan giriş mümkinçiligini stoluň üstünde goýýandyklary aýdylýar.

Girdejiler urşy maliýeleşdirmek üçin ulanylarmy?

Ak tamyň işgärleri tarapyndan teklip edilen meýilnama laýyklykda, Russiýanyň Europeewropadaky tebigy gaz satuwyndan alýan girdejileriniň, Kremliň Ukrainadaky söweşi maliýeleşdirmeginiň öňüni almak üçin üçünji ýurtda açyljak hasap hasabynda saklanmagy göz öňünde tutulýar. Bu strategiýa, Sowet döwründäki Urengoý tebigy gaz ýataklaryny Ukrainanyň üsti bilen Europeewropa birleşdirýän Sowet döwrüniň turbageçiriji ulgamyny gaýtadan işjeňleşdirmek arkaly durmuşa geçirilmegi meýilleşdirilýär.

Sentýabr aýynda geçirilen bu diplomatik gatnaşyklaryň dowamynda ABŞ-nyň wekilleri Russiýa bilen Ukrainanyň arasynda ot açyşlygyň bes edilmeginiň deregine energiýa söwdasynyň täzeden başlamagyny hödürlediler. Russiýanyň Europeewropa gaz satmakdan gazanan girdejisiniň, urşy maliýeleşdirmek üçin ulanylmagynyň öňüni almak üçin üçünji ýurtda doňdurylmagy teklip edildi.

Europeanewropa Bileleşiginiň kanunçylygy 2027-nji ýylyň ahyryna çenli Russiýanyň tebigy gaz importynyň doly bes ediljekdigini çaklaýar. Europeewropanyň tebigy gaz zerurlyklarynyň 45 göterimi Russiýa-Ukraina söweşinden öň Russiýa tarapyndan kanagatlandyrylan bolsa, häzirki wagtda bu görkeziji 11 göterime çenli azaldy. Europeanewropa sarp edişiniň 30 göterimi ABŞ-dan gelýän suwuklandyrylan gaz (LNG) bilen üpjün edilýär.

Netije

Bu inisiatiwany ABŞ-nyň energiýa diplomatiýasyny ulanmak arkaly Russiýa-Ukraina söweşinde ýaraşyk döretmek baradaky tagallasy hökmünde kabul edip bolar. Rus gazynyň Europeanewropa bazaryna gözegçilik astynda yzyna gaýtarylmagy energiýa bahalarynyň bolup biläýjek üýtgemelerini deňleşdirmegi maksat edinýän bolsa-da, bu urşuň ykdysady maliýeleşdirilmegini çäklendirýän mehanizm döretmek synanyşygydyr.

Göz öňünde tutulýan teklip Europeewropanyň energiýa garaşsyzlygy maksatlary bilen Russiýanyň ykdysady sanksiýalary ýeňip geçmek synanyşygynyň arasynda deňagramlylygy saklamaga synanyşýar. Şeýle-de bolsa, bu EUB-niň 2027-nji ýyla çenli rus gazyndan düýbünden ýüz öwürmek strategiýasyna gönüden-göni ters gelýär.

Mümkin täsirler

Bu meýilnama durmuşa geçirilse, dünýä energiýa bazarlarynda üpjünçiligiň ýokarlanmagy bilen tebigy gazyň bahasynyň gowşamagyna garaşyp bolar. Mundan başga-da, Europeanewropa ýurtlarynyň Russiýa bilen energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyna garaşlylygy ýene-de sorag astyna alynar we EUB-de energiýa syýasaty baradaky pikir tapawutlary hasam çuňlaşar.

Ukrainanyň territorial bitewiligi we howpsuzlyk aladalary bilen Russiýanyň ykdysady sanksiýalary ýeňilleşdirmek baradaky talaplary arasyndaky bu diplomatik köpri söweşiň gidişine we taraplaryň arasyndaky gepleşik stolunyň güýjüne gönüden-göni täsir edip biler.