Zelenskiý: Ukrainanyň, Russiýanyň we ABŞ-nyň ýolbaşçylary sammit geçirmeli

Ukrainanyň prezidenti Wolodymyr Zelenskiý Irlandiýanyň paýtagty Dublinde Irlandiýanyň premýer-ministri Mişel Martin bilen duşuşandan soň Russiýa-Ukraina söweşini bes etmek baradaky diplomatik başlangyçlar barada çykyş etdi. Zelenskiý ABŞ, Russiýa we Ukrainanyň liderleriniň urşy bes etmek üçin birleşmelidigini aýtdy we bu ugurda üç taraplaýyn sammit gepleşikleriniň dowam edýändigini aýtdy.

Abu-Dabide geçirilen gepleşiklerde näme ara alnyp maslahatlaşyldy?

Ukrainanyň prezidenti, ABŞ-nyň, Russiýanyň we Ukrainanyň wekiliýetleriniň gatnaşmagynda 10-11-nji noýabrda Birleşen Arap Emirlikleriniň paýtagty Abu-Dabide geçirilen üçtaraplaýyn gepleşiklere degip geçdi. Gepleşikleriň dowamynda 1000 tussagyň 1000-e garşy alyş-çalşygynyň gün tertibinde durandygyny mälim eden Zelenskiý "Belki, 1200 tussagyň alyş-çalşygy hem mümkin bolup biler. Bu gaty oňyn ösüş bolar. Russiýanyň muny ret etmegine hiç hili sebäp göremok" -diýdi. Şeýle hem, ukrain tarapynyň energiýa infrastrukturasyna edilýän hüjümleri duruzmak we deňizde ot açyşlygy bes etmek baradaky teklipleri hödürländigini, emma Russiýanyň wekiliýetiniň ygtyýarly däldigi sebäpli entek hiç hili karar berilmändigini aýtdy.

Liderleriň sammiti üçin haýsy ädimler görülýär?

Zelenskiý ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň giýewisi we ýörite wekili Jared Kuşner we Trump-nyň ýörite wekili Stiw Witkoffyň 12-nji noýabrda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen bolan duşuşygynda bu meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylmagyna garaşýandyklaryny mälim etdi. Ukrain lideri, Dublin gatnaşyklarynyň bir bölegi hökmünde Kuşner we Witkoff bilen duşuşmak mümkinçiliginiň bardygyny aýtdy.

Ukrainanyň prezidenti Wolodymyr Zelenskiý Abu Dabide Russiýa bilen dowam edýän urşy diplomatik ýollar bilen bes etmek üçin geçirilen gepleşiklerden soň lider derejeli sammite çagyrdy. Tussaghana alyş-çalşygy, howpsuzlyk kepillikleri we energiýa infrastrukturasyna edilýän hüjümleri duruzmak ýaly möhüm meseleler üstünde dursa-da, ABŞ-nyň resmileri bilen Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň 12-nji noýabrda diplomatik ösüş nukdaýnazaryndan aýgytly bolmagyna garaşylýar.

Halkara hukugynda we diplomatiýa işlerinde döwlet baştutanlary derejesindäki sammitler konfliktleri çözmekde iň ýokary karar kabul ediji mehanizm hasaplanýar. Howpsuzlyk kepillikleri we ýaraşyk şertleri barada taraplaryň häzirki düşünişmezlikleri dowam edýärkä, ABŞ-nyň we Europeanewropa Bileleşiginiň bu işe gatnaşmak baradaky araçylyk roly parahatçylyk gepleşikleriniň gidişine täsir edýän esasy faktorlardan biridir.

Diplomatik çözgüt gözlemekde täze döwür başlaýarmy?

Abu-Dabide geçirilen gepleşikler we liderlik derejesinde soňraky gatnaşyklar partiýalaryň diplomatik kanallary işjeň we harby usullar bilen işjeň saklaýandyklaryny görkezýär. Tussaglaryň alyş-çalşygy ýaly anyk mowzugy stoluň başyna getirmek, taraplaryň arasynda ynam döretmek çäreleriniň ara alnyp maslahatlaşylyp bilinjekdiginiň alamaty hökmünde kabul edilip bilner.

Üç taraplaýyn sammitiň karary söweşiň gidişini nädip üýtgedip biler?

ABŞ, Russiýa we Ukrainanyň liderleriniň birleşmegi, söweşiň we energiýa howpsuzlygynyň sebitleýin täsirini azaltmak ýaly möhüm meselelerde anyk ädimleriň görülmegini üpjün edip biler. Şeýle-de bolsa, gepleşiklerde rus wekiliýetiniň ygtyýarlyklarynyň çäkleri we taraplaryň howpsuzlyk kepillikleri baradaky dürli garaýyşlary, gysga möhletde bu işi tamamlamagy kynlaşdyryp biler.