ABŞ-Eýran dartgynlygyndaky täze çäk: Tähran ýadro şertnamasyny togtatdy

ABŞ (ABŞ) bilen Eýranyň arasyndaky diplomatik we harby dartgynlyk Tähranyň möhüm karary bilen täze ölçege geçdi. Iki ýurduň arasynda köpden bäri dowam edip gelýän sanksiýalar we howplar Eýran taryhy ýadro şertnamasyndan (JCPOA) düýbünden ýüz öwürýändigini we borçnamalaryny togtatýandygyny yglan edeninde iň ýokary derejesine ýetdi. Sebitdäki howpsuzlyk deňagramlylygyny çuňňur sarsdyran bu karar halkara jemgyýetçiliginde uly täsir galdyrdy.

Taryhy şertnama üçin ýoluň soňy?

2015-nji ýylda Eýran bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň we Germaniýanyň bäş hemişelik agzasynyň arasynda gol çekilen Bilelikdäki Hereketli Meýilnama (JCPOA) Tähranyň ýadro programmasyny çäklendirmeginiň deregine ykdysady sanksiýalaryň ýatyrylmagyny göz öňünde tutdy. Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň şertnamadan birtaraplaýyn yza çekilmegi we agyr ykdysady sanksiýalaryň gaýtadan ulanylmagy bu prosesi petikledi. Tähran administrasiýasy Europeanewropaly hyzmatdaşlar ykdysady wadalaryny ýerine ýetirip bilmänsoň, şertnamanyň möhüm maddalaryny ýerine ýetirmegi bes edendigini habar berdi.

Waşington bilen Tähran liniýasynda özara ädimler

ABŞ-nyň sebitdäki harby güýçleriniň artmagy we Eýrana garşy "iň ýokary basyş" syýasaty Tähranyň goranyş reflekslerini işjeňleşdirdi. Eýranyň Milli Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan berlen beýanatda mundan beýläk urany baýlaşdyrmak boýunça çäklendirmeleri berjaý etmejekdikleri mälim edildi. Bu karar ýadro şertnamasynyň hakykatdanam togtadylmagyny aňladýan bolsa-da, Waşingtondan bolup biljek täze sanksiýalar ýa-da harby hereketler sebitdäki dartgynlygy hasam artdyrar.

Global deňagramlylyk we sebit howpsuzlygy howp astyndadyr

Hünärmenler ýadro şertnamasynyň togtadylmagynyň Eastakyn Gündogarda täze ýarag ýaryşyna sebäp bolup biljekdigini duýdurýarlar. Esasanam Pars aýlagy we Hormuz bogazy ýaly möhüm energiýa geçiş nokatlarynda ýokarlanmagyň dünýä energiýa bazarlaryna gönüden-göni täsir etjekdigi çaklanylýar. Diplomatik kanallar petiklense, ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky bu yzygiderli güýç göreşiniň sebit konfliktine öwrülmek howpy günsaýyn artýar.