ABŞ-nyň Täze Eastakyn Gündogar strategiýasy ýaýrady: Üç aýakly meýilnama we tanker söweşleri

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky harby dartgynlykdan soň Waşingtonyň sebitdäki uzak möhletleýin strategiýasy aýdyň bolup başlaýar. ABŞ-da ýerleşýän “Axios” habar portaly tarapyndan ýaýradylan maglumata görä, Trump administrasiýasy möhletiniň soňky iki ýylynda Eastakyn Gündogarda täsirini güýçlendirmek üçin täze üç basgançakly strategiki meýilnama taýýarlaýar. Taslamanyň henizem dowam edýän bu gözleg, uruşdan soňky döwürde Amerikanyň daşary syýasatynyň esasy diregi bolar diýlip garaşylýar.

Trump administrasiýasynyň üç sütünli Täze Eastakyn Gündogar strategiýasy

ABŞ-nyň ýokary derejeli resmilerine esaslanýan “Axios” -yň hasabatyna görä, taýýarlanan strategiki meýilnama üç esasy sütüniň üstünde gurulýar. Meýilnamanyň birinji aýagy sebitdäki ýaranlar we täze hyzmatdaşlyk arkaly Eýrany doly gurşap almak. ABŞ-nyň kepilligi esasynda dörediljek bu täze sebit gurluşy, Tähranyň sebitdäki harby we syýasy täsirini ýok etmegi maksat edinýär.

Meýilnamanyň ikinji tapgyry sebitdäki gyzgyn çaknyşyk sebitlerini durnuklaşdyrmagy göz öňünde tutýar. Bu nukdaýnazardan, Gazada hemişelik parahatçylyk meýilnamasyny durmuşa geçirmek, Siriýa bilen Ysraýylyň arasynda giňişleýin howpsuzlyk şertnamasyny baglaşmak we Liwan bilen Ysraýylyň arasyndaky şertnamalary doly durmuşa geçirmek meýilleşdirilýär. Strategiýanyň üçünji we iň möhüm baglanyşygy Ybraýym şertnamasyny giňeltmegi we Saud Arabystany bilen Ysraýylyň arasynda taryhy kadalaşdyrmak şertnamasyna gol çekmegi öz içine alýar. Waşington 27-nji oktýabrda Ysraýylda geçiriljek saýlawlaryň netijelerine garamazdan bu meýilnamany durmuşa geçirmegi ýüregine düwen ýaly.

Pars aýlagynda gyzgyn dawa: Tanker söweşleri ýene başlandy

Diplomatik gözlegler dowam edýärkä, meýdanda harby dartgynlyk güýçlenýär. ABŞ tarapyndan Eýranyň pozisiýalaryna garşy geçirilen iň soňky howa operasiýasynda üç sany eýran nebit tankeri, Pars aýlagynyň demirgazygyndaky strategiki nebit eksport terminaly Hark adasynyň kenaryna hüjüm edildi.

Eýranyň Ynkylap Gorag Korpusy bu ädim üçin ar almak üçin çäre görüp, Hormuz bogazyndan rugsatsyz geçendigini öňe sürýän 3 nebit tankerini we dürli sebitlerde ABŞ bilen baglanyşykly 3 söwda gämisini nyşana alandygyny habar berdi. Özara garşylyklar global energiýa koridorlarynda howpsuzlyk aladalaryny iň ýokary derejä çykardy.

Eýranyň saýlaw strategiýasy we nebitiň ýokary bahasy

ABŞ-nyň aňtaw çeşmelerine esaslanýan Nýu-Timesork Taýms (NYT) gazetiniň haýran galdyryjy derňewleri Tähranyň strategiki maksatlaryny görkezýär. Hasabata görä, Eýranyň Eastakyn Gündogardaky nyşanalary urup bilmek ukybyna bolan ynam ep-esli artdy. Eýranyň administrasiýasynyň ABŞ-ny halkara arenasynda kyn ýagdaýa salmagy üçin konflikti birnäçe aý dowam etdirmegi meýilleşdirýändigi öňe sürülýär.

Gözleg analitikleri Tähranyň iň bolmanda ABŞ-nyň orta saýlawlaryna çenli söweşi uzaltmak isleýändigini aýdýarlar. Hormuz bogazyny ýapmak howpy we güýçlenýän dartgynlylyk sebäpli ýüze çykýan nebitiň bahasy ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump we Respublikan partiýa saýlaw gutusyna uly zyýan ýetirip biler diýlip hasaplanýar.

Fidan bilen Arakçi arasynda möhüm telefon jaňy

Diplomatik kanallar sebit krizisiniň çuňlaşýan döwründe işjeň saklanmaga synanyşýarlar. Daşary işler ministri Hakan Fidan Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi bilen möhüm telefon arkaly söhbetdeşlik geçirdi. Diplomatik çeşmelerden alnan maglumatlara görä sebitde bolup geçen soňky wakalar we dowam edýän gepleşik prosesleri giňişleýin ara alnyp maslahatlaşyldy. Türkiye sebitdäki dartgynlygy azaltmak üçin araçylyk we diplomatiýa tagallalarynyň dowam edýändigi nygtaldy.