Afinydan serhetden geçýän prowokasiýa: Gresiýanyň Goranmak ministri Nikos Dendiasdan Kipr howpy

Kipr Parahatçylyk Operasiýasynyň 52 ýyllygy mynasybetli Afiny frontundan ikitaraplaýyn gatnaşyklara we sebit parahatçylygyna kölege saljak täze prowokasiýa geldi. Gresiýanyň Goranmak ministri Nikos Dendias sosial media hasabynda eden çykyşynda Türkiýäni we adadaky türkleri gönüden-göni nyşana alýan haýbat atyjy sözler aýtdy.

Nikosiýa we "Iş" Dendiasdan talap

Gresiýanyň prowokatiw syýasatlaryny sosial mediýa alyp, 1974-nji ýylyň 20-nji iýulynda Parahatçylyk operasiýasyny nyşana alan Gresiýanyň ministri Dendias adadaky häzirki ýagdaýy ýoýmaga synanyşdy. Dendias öz ýazgylarynda şu sözleri ulanmak bilen halkara jemgyýetçiligine garşy düşünje operasiýasyna başlady: "Kipr meselesi bikanun basyp alyş meselesi bolmagyny dowam etdirýär. Nikosiýa Europeewropanyň soňky bölünen paýtagty bolmaly däldir."

"Kipr Gresiýanyň medaragly Güýçlerine ýakyn" howpy

Gresiýanyň Goranmak ministri, sözleriniň dozasyny barha artdyrýan we diplomatik serhetlerden geçen, göni harby howp abandyrmakdan saklandy. Dendias adadaky türkleriň barlygyna howp salýan äheňi kabul edip, sebitdäki harby dartgynlygy güýçlendirjek howply habar berdi: "Kiprdäki doganlarymyza iberen habarymyz düşnükli. Soňky wakalardan soň Kipr Gresiýanyň medaragly Güýçleri üçin ýakyn."

Kipr parahatçylyk operasiýasyna alyp barýan taryhy proses

Gresiýanyň bu öjükdiriji sözlerine garamazdan, Türkiye tarapyndan 1974-nji ýylyň 20-nji iýulynda Kipr parahatçylyk operasiýasy tutuşlygyna halkara hukugyndan gelip çykýan hukuklaryň çäginde geçirildi. Türkiýe, adadaky konstitusiýa tertibini goramak we 1960-njy ýyldaky Sýurih we London şertnamalary bilen alan kepillik hukuklaryndan peýdalanyp, türk halkynyň barlygyny üpjün etmek üçin bu taryhy ädim ätdi.

Gresiýanyň wagşylygy we EOKA terrorçylygy

1960-njy ýylda Kiprde türkleriň we grekleriň hyzmatdaşlygy bilen döredilen "Kipr respublikasy" 1963-nji ýylda adany Gresiýa (Enoz) birikdirmegi maksat edinýän grekleriň ýaragly basyşy netijesinde netijeli ýykyldy. Türkler konstitusion hukuklaryndan mahrum edildi we döwlet mehanizmlerinden aýryldy. 1963-nji we 1974-nji ýyllar aralygynda, EOKA terror guramasynyň we Kipriň käbir Gresiýanyň hökümet işgärleriniň yzygiderli gyrylmagy sebäpli 30 müňden gowrak Kipr türk ömri howpsuzlygyny goramak üçin 100-den gowrak obany terk etmeli boldy we ýaragly grek güýçleri bilen gurşalan izolirlenen lagerlerde ýaşamaga mejbur boldy.

Harby agdarlyşyk we türk esgerleriniň taryhy gatyşmagy

Gresiýadaky harby hunt tarapyndan goldanýan EOKA lideri Nikos Sampson 1974-nji ýylyň 15-nji iýulynda "Kipr respublikasynyň" prezidenti arhiýepiskop III bilen duşuşdy. Makariosy agdarmak üçin ganly harby agdarlyşyk etdi. Bu agdarlyşyk adadaky türkleriň durmuş howpsuzlygyny bütinleý ýok ​​etdi. Döwlet agdarylyşygyndan soň kanuny lider Makarios bolup geçen wakanyň içerki mesele däldigini aýtdy we kepillendiriji ýurtlardan, Türkiýeden, Angliýadan we Gresiýadan gyssagly goşulyşmagy talap etdi.

Ösüşlerden soň, Türk medaragly Güýçleri 1974-nji ýylyň 20-nji iýulynda irden howa we deňiz operasiýasyny üstünlikli amala aşyrdy we Kipr Türk Garşylyk Guramasynyň çäginde "Mujahidler" bilen egin-egne berip durdy. Gresiýa tarapy ot açyşlygy bozandan we diplomatik gepleşikler netijesiz bolansoň, gahryman Mehmetçik 1974-nji ýylyň 14-nji awgustynda Kipr türkleriniň türkleriniň barlygyny we howpsuzlygyny hemişelik üpjün etmek üçin ikinji operasiýany başlady.