Afrikadaky gyzzyrma: Kontinentiň iň uly saglyk meselesi dowam edýär

Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy (BSGG) tarapyndan çap edilen iň soňky maglumatlar 2023-nji ýylda dünýäde takmynan 263 million gyzzyrma we 597 müň ölümiň hasaba alnandygyny mälim etdi. Bu hadysalaryň we ölümleriň 95 göteriminiň Afrika yklymynda bolandygy mälim edildi. Bu ýagdaý sebitiň gyzzyrma garşy göreşiniň näderejede agyrdygyny ýene bir gezek açýar.

Gyzzyrmanyň Afrikada ýaýramagy

25-nji iýunda Afrikada gyzzyrma garşy göreş güni hökmünde bellenilýär we bu aýratyn günde gyzzyrmanyň kontinentdäki täsiri ýene-de bir gezek ýüze çykdy. BSGG-nyň maglumatlaryna görä, çybynlardan döreýän bu kesel, esasan, Saharanyň günortasyndaky Afrika sebitinde saglyk meselesidir. Gyzzyrma ýokaşan aýal Anofel çybynlary arkaly ýokaşýar we wagtynda bejerilmese ölüme sebäp bolup biler.

Çagalar we göwreli aýallar ýokary howp astyndadyr

Esasanam 5 ýaşa çenli çagalar kontinentde gyzzyrma keseliniň iň köp täsir edýän toparydyr. 2023-nji ýylda Afrikada gyzzyrma sebäpli öljekleriň takmynan dörtden üç bölegi şu ýaş toparyndandyr. Mundan başga-da, saglygy goraýyş hyzmatlaryndan peýdalanmak mümkinçiligi çäkli sebitlerde ýaşaýan göwreli aýallar we jemgyýetler hem ýokary howp astyndadyr. Afrikada gyzzyrma ölüminiň üçden birine Nigeriýa degişlidir. Kongo Demokratik Respublikasy we Niger ölüm derejesi bilen tapawutlanýan beýleki ýurtlaryň arasynda.

Global göreşde gazançlar we kynçylyklar

Gyzzyrma garşy göreşde soňky 20 ýylda dünýä derejesinde uly üstünlikler gazanyldy. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, 2000-nji ýyldan bäri amala aşyrylýan programmalar sebäpli 2,2 milliard gyzzyrma keseliniň we 12,7 million adamyň ölüminiň öňüni alandygyny mälim etdi. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda bu ösüşiň haýallaşandygy hem bellärliklidir.

Ölenleriň sany 600 müň töweregi boldy. Bu ýokarlanmak, göreşiň dowamlylygyna howp salýan dürli faktorlar bilen baglanyşykly. Howanyň üýtgemegi, ýagyşyň we suw joşmalarynyň köpelmegi çybynlaryň köpelmegine sebäp bolýar, çaknyşyklar we ynsanperwerlik krizisleri saglygy goraýyş hyzmatlaryna elýeterliligi kynlaşdyrýar. Muňa garamazdan, gyzzyrma garşy işlenip düzülen täze gurallar geljegi uly ösüşleri hödürleýär. Soňky ýyllarda ulanylyp başlanan gyzzyrma sanjymlary, Afrika ýurtlarynyň köpüsinde çagalara sanjym meýilnamalaryna girizildi. Mundan başga-da, gyzzyrma keseli ilkinji gezek bäbekler üçin işlenip düzüldi we 2026-njy ýylda tassyklandy, bejeriş usullaryny giňeltmekde möhüm ädim hasaplanýar. Gözleg tapgyrynda täze dermanlar neşe çydamly parazit görnüşlerine garşy hem täsirli bolup biler.

Durnukly gözegçilik zerurlygy

Hünärmenler durnukly göreş üçin diňe täze tehnologiýalaryň ýeterlik däldigini nygtaýarlar. Irki diagnoz, täsirli bejergi, öňüni alyş çäreleri, saglyk infrastrukturasyny berkitmek we dowamly maliýe goldawy Afrikada gyzzyrma agyrlygyny azaltmak üçin möhüm elementler bolmagynda galýar. Afrikada gyzzyrma garşy göreş güni yklymyň öňünde durýan bu saglyk meselesine ünsi çekmegi maksat edinýär. Häzirki maglumatlar keseliň, esasanam çagalara edýän täsiriniň dowam edýändigini we söweşde gazanylan üstünlikleri gorap saklamak üçin halkara tagallalarynyň dowam etmelidigini görkezýär.