Kwame Nkrumahyň Afrika agzybirligi we häzirki pikirleri

21-nji sentýabr, Ganany esaslandyryjy lider Kwame Nkrumanyň doglan güni her ýyl ýurtda "Kwame Nkrumah Hatyra güni" hökmünde bellenilýär, lideriň Afrikany syýasy we ykdysady taýdan birleşdirmek baradaky pikiri yklymyň gün tertibinde galýar. 1950-nji we 1960-njy ýyllarda garaşsyzlyk gazanan Afrika ýurtlarynyň ýeke özi ýeterlik däldigini öňe süren Nkrumah, materigiň baýlyklaryny umumy gurluş astynda birleşdirmegi maksat edinýär.

Kwame Nkrumanyň syýasy jebislik baradaky teklibi näme?

Kwame Nkrumah, 1963-nji ýylda Afrika Bileleşigi Guramasynyň (AfBÖ) döredilmeginde Addis Abebada eden çykyşynda umumy goranmak, daşary syýasat we kontinental maliýe institutlaryny döretmegi teklip etdi. Esasy maksady "Afrikanyň Birleşen Ştatlary" diýip atlandyrýan syýasy gurluşy döretmekden ybarat bolan Nkrumah, garaşsyzlygyň ykdysady garaşsyzlyk bilen doldurylmalydygyny öňe sürdi. Şeýle-de bolsa, şol döwürde köp ýurt täze gazanan milli özygtyýarlylygyny goramak meselesinde ileri tutulýan ugurda hereket edenlerinde, AfBÖ döwletleriň hyzmatdaşlygyna esaslanýan gurluş hökmünde döredildi.

Ykdysady integrasiýa taslamalary nähili öňe gidýär?

Afrika ýurtlarynyň arasyndaky söwdany artdyrmak maksady bilen Afrika kontinental erkin söwda sebiti (AfCFTA) Nkrumahyň şu gün ykdysady integrasiýa çagyryşynyň iň giňişleýin beýany hökmünde tapawutlanýar. 2021-nji ýylda söwdanyň başlamagy bilen kontinentara söwdanyň paýyny artdyrmak maksat edinilse-de, 2002-nji ýylda AU-nyň ornuny tutan Afrika Bileleşiginiň 2063-nji ýyl meýilnamasy syýasy taýdan birleşdirilen Afrikanyň gözýetimini dowam etdirýär. Birleşen Milletler Guramasynyň Söwda we ösüş konferensiýasynyň (UNCTAD) maglumatlaryna görä, kontinentara söwdanyň umumy söwdadaky paýy 2022-nji ýylda 16 göterimde galýar we bu ykdysady integrasiýanyň ähmiýetini ýokarlandyrýar.

Kwame Nkrumah 1960-njy ýyllarda Afrikanyň garaşsyzlykdan soňky döwürde ýüze çykan daşary ýurt täsirini tankytlady we muny "täze kolonializm" diýip häsiýetlendirdi we 1966-njy ýylda harby agdarlyşyk bilen häkimiýetden aýryldy. Ganany esaslandyryjy lider, global meselelerde aýratyn hereket etmän, yklymyň ýurtlarynyň umumy bähbitleriň üstünde birleşmegini öňe sürdi, bu pikir Afrika bileleşigi bilen dürli modeller arkaly dowam edýär.

Garaşsyzlyk gazananlarynda Afrika ýurtlary kolonial serhetleri goramak we milli özygtyýarlylygyň ileri tutulmagy sebäpli Nkrumah tarapyndan teklip edilen milletara syýasy bileleşik modelinden uzaklaşdy. Häzirki wagtda materik söwda we infrastruktura gatnaşyklaryny berkitmek bilen kem-kemden integrasiýa prosesini dowam etdirýär; Bu amal, Nkrumanyň birnäçe ýyl ozal beýan eden ykdysady garaşsyzlyk we kontinental jebislik maksatlarynyň häzirki zaman düşündirişi hasaplanýar.

Netije

Kwame Nkrumahyň 60 ýyldan gowrak ozal öňe süren "bir Afrika" görnüşi, häzirki wagtda syýasy döwlet gurluşyna gönüden-göni öwrülmese-de, yklymyň ykdysady we syýasy strategiýalarynyň esasyny düzýär. Öňki milli özygtyýarlylyk aladalary we häzirki dünýädäki bäsdeşlik şertleri Afrikanyň integrasiýa prosesini has pragmatiki we kem-kemden ugruna çykardy.

Mümkin täsirler

Afrika kontinental erkin söwda sebiti (AfCFTA) ýaly taslamalaryň doly kuwwatyna ýetmek kontinental söwda mukdaryny artdyryp, Afrika ýurtlarynyň dünýä bazarlarynda söwda güýjüni artdyryp biler. Mundan başga-da, ykdysady integrasiýany çuňlaşdyrmak yklymda çig mal eksportyna esaslanýan ykdysady gurluşyň diwersifikasiýa edilmegine we uzak möhletde has anyk ädimler bilen syýasy integrasiýa maksatlaryny goldamaga ýol açyp biler.