Al-Aqsa metjidindäki dartgynlyk: Ysraýyl polisiýasynyň goragy astynda Haram Al-Şerifiň üstüne hüjüm

Iýerusalimiň taryhy we dini matasyna gönükdirilen birtaraplaýyn ädimler Al-Aqsa metjidinde dartgynlygy ýene bir gezek güýçlendirdi. Iýerusalim Yslam Gaznalary Dolandyryşynyň resmi beýanyna görä, 135 Ysraýyl fanaty Haram-i Şerifiň günorta-günbatar böleginde ýerleşýän Al-Magharibah (Marokko) derwezesini ulanyp mukaddes ybadathana girdi. Güýçli howpsuzlyk çäreleri astynda geçirilen bu ýazgy sebitdäki dartgynlygy ýene-de ýokary derejä çykardy.

Prowokatiw gezelençler we Talmud däp-dessurlary ýerine ýetirildi

Topar Ysraýyl polisiýasynyň gorag galkany astynda Masjid al-Aqsa howlusyna girdi we mukaddes ýeriň gündogar sebitinde prowokasiýa gezelençlerini gurady. Şaýatlaryň we gaznanyň işgärleri toparyň Talmud däp-dessurlaryny we bu sebitde dini däp-dessurlary ýerine ýetirendiklerini habar berdiler. Hüjüm wagtynda Ysraýylyň howpsuzlyk güýçleriniň fanatik topara et diwary gurmak bilen ýoldaş bolandygy bellärlikli bolsa-da, Metjit al-Aqsa ybadat etmek üçin gelen palestinaly musulmanlara berk çäklendirmeler girizildi. Şahsyýet barlagy we esassyz çäklendirmeler sebäpli ybadathana girmegi kyn bolan palestinalylar bu ýagdaýa reaksiýa bildirdiler. Bu wakalardan soň palestinaly hökümete degişli bolmadyk guramalar we garşylyk toparlary Gündogar Iýerusalimde ýaşaýan ähli palestinalylary Al-Aqsa metjidinde has güýçli doga etmäge we mukaddes ýeri goramak üçin hüşgär bolmaga çagyrdy.

Halkara şertnamalar we status-kvo bozulýar

Iýerusalimdäki mukaddes ýerleriň kanuny ýagdaýy halkara şertnamalary bilen üpjün edilýär. 1994-nji ýylda Ysraýyl bilen gol çekilen Jülge awtoulag şertnamasynyň çäginde Iordaniýa Iýerusalimdäki dini ýerleri goraýjy we jogapkär hasaplanýar. Bu taryhy şertnama Iordaniýa şasy Abdullah II bilen Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbasyň arasynda 2013-nji ýylda gol çekilen ikitaraplaýyn teswirnama bilen berkidildi. Ylalaşyga görä Iýerusalimiň we ol ýerdäki yslam mukaddes ýerleriniň goranmak we terbiýeçilik hukuklary resmi taýdan Iordaniýa geçirildi. Şunuň bilen baglylykda, Al-Aqsa metjidiniň administratiw dolandyryşy Iordaniýanyň Yslam fondlary administrasiýasy tarapyndan Iordaniýanyň Gaznalar, Yslam işleri we mukaddes işler ministrligi tarapyndan gönüden-göni amala aşyrylýar.

2003-nji ýyldan bäri birtaraplaýyn täsir etmek

Taryhy taýdan ýewreý myhmanlary Iýerusalim Yslam fondlary administrasiýasynyň razylygy we rugsady bilen diňe Masjid al-Aqsa baryp bilerler. Şeýle-de bolsa, 2003-nji ýyldan bäri Ysraýyl tarapyndan kabul edilen birtaraplaýyn karar bilen bu ýagdaý düýpgöter üýtgedi. Gaznanyň administrasiýasynyň özygtyýarly hukuklaryny aç-açan bozýan Tel Awiw administrasiýasy şu günden başlap polisiýanyň goragy astynda ýewreý toparlaryna Haram Al-Şerif şäherine girmäge rugsat berdi. Iýerusalim Yslam Gaznalary Dolandyryşy, musulmanlaryň özygtyýarlylygyna gönüden-göni howp salýan bu birtaraplaýyn ädimleri ykrar etmeýändigini nygtaýar we guramaçylykly ýazgylary "reýd" diýip häsiýetlendirýär. Ysraýyl hökümeti halkara arenasynda Al-Aqsa metjidiniň taryhy ýagdaýynyň goralyp saklanýandygyny we "diňe musulmanlaryň ybadat edip biljekdigini we beýleki dinleriň agzalary diňe myhman hökmünde girip biljekdigini" öňe sürse-de, fanatik ýewreýleriň aç-açan dini däp-dessurlary ýerine ýetirýän we polisiýanyň gözegçiligi astynda doga edýän şekilleri köpçülige aýan edilýär.