Limon öndürijisi çykdajy çäklendirýär: Bahalar pes bolmagynda galýar

Türkiýedäki sitrus möwsümi ýokary hasyl bilen başlansa-da, isleg az we eksport ýollarynyň petiklenmegi sebäpli öndürijiler çynlakaý ykdysady kynçylyklara sezewar boldular. Bag söwdasynyň bahalary, esasanam irki limon görnüşi “Mayer” üçin 2-3 lira düşse-de, köp öndürijiler çykdajylaryny ýapyp bilmeýändikleri sebäpli önümlerini şahada goýmazlygy makul bilýärler. Sebitdäki geosyýasy ösüş sitrus pudagyndaky kynçylyklary çuňlaşdyryp, logistika proseslerini bozýar.

Logistika krizisi sitrus eksportyna nähili täsir etdi?

Ysraýyl bilen ABŞ-nyň Eýrana garşy hüjümlerinden soň sebitdäki söweş Hormuz bogazynda gämi gatnawyna ýaramaz täsir etdi. Adana üüreğir Oba hojalyk palatasynyň başlygy Mehmet Akin Doğan, gämi geçelgeleriniň azalmagynyň irki sitrus görnüşlerine gönüden-göni täsir edendigini aýtdy we "Gämi gatnawy birneme wagtlap ýapyldy we bu döwürde sitrusyň irki görnüşleri açyldy. Häzir birneme açyldy, ýöne öňküsi bilen deňeşdirilende gaty çäkli" diýdi. Doğan, Maýer limonynyň 2-3 lirada, mämişi 3-5 lirada, enderdonat limonynyň 5-8 lirada galýandygyny aýtdy.

TIR daşamak çykdajylary näçe ýokarlandyrdy?

Türk miwe we gök önüm önümlerini eksport edijiler birleşiginiň pudak geňeşiniň başlygy Haýrettin Ukak, gämi gatnawynyň bozulmagy sebäpli alternatiwa hökmünde ulanylýan TIR transportynyň çykdajylaryň 50 göterim ýokarlanýandygyny aýtdy. Uçar, ýol gatnawynyň gämi gatnawyndan 10-15 gün köp wagt alýandygyny mälim etdi we wagtyň we çykdajylaryň ýitmeginiň öndürijä kynçylyk döredendigini düşündirdi. Mersin Haryt Bir Exchangeasy Assambleýasynyň başlygy Münir Şen, Mersin we Antalýa ýaly Stambul ýaly şäherlere baryp ýetýän önümiň önümçilikden transporta çenli 21 liranyň ortaça çykdajy ýüküni göterýändigini we bu ýagdaýyň bazar tekjelerinde bahany 35 lira getirýändigini aýtdy.

yieldokary hasyllylyga garamazdan, sitrus öndürijileri içerki bazarda az sarp edilişi we eksport ugurlaryndaky maddy-tehniki päsgelçilikler sebäpli önümlerini arzan bahadan satyp bilmediler. Adana, Mersin we Antalýa ýaly esasy önümçilik merkezlerinde başdan geçirilen bu ýagdaý öndürijiniň galan önümi we sarp edijiniň ýokary bahadan önüm satyn almagy üçin ýitgi çekmegine sebäp bolýar.

Oba hojalygynda işleýän öndürijiler, daşary söwdany janlandyrmak üçin ýük goldawy we giriş çykdajylary bilen baglanyşykly gyssagly düzgünleri talap edýärler. Degişli ministrlikler we eksportçylar birleşikleri tarapyndan amala aşyrylan işlerde logistika ugurlaryny gowulandyrmak we içerki bazarda teklip-isleg balansyny saklamak boýunça işler dowam edýär.

Netije

Häzirki surat, oba hojalygynyň önümçiliginde diňe netijeliligiň ýeterlik däldigini, logistika we daşary söwda amallarynyň pudagyň durnuklylygy üçin möhüm rol oýnaýandygyny görkezýär. Öndüriji tarapyndan alnan baha bilen bazar bahasynyň arasyndaky boşlugyň esasy, önümiň meýdandan stoluň üstünden geçýän tapgyrlarynda ýokary aralyk çykdajylarda we transport kynçylyklarynda durýar.

Pudakdaky bu gurluş problemalary diňe bir öndürijä däl, inflýasiýa basyşy astynda sarp edijä hem täsir edýär. Logistika çykdajylary azalmasa we eksport kanallary doly güýjünde işlemese, sitrus önümleriniň üpjünçiliginiň ýetmezçiligi we bahalaryň üýtgemegi ýakyn döwürde dowam eder öýdýän.

Mümkin täsirler

Logistika krizisi dowam etse, sitrus öndürijileriniň ekiş meýdanlaryny gysgaldyp ýa-da geljek möwsümde dürli önümlere ýüz tutmagyna garaşylýar. Bu ýagdaý uzak möhletde sitrus önümçiliginiň peselmegine we Türkiýäniň daşary bazarlarda bäsdeşlik ukybynyň peselmegine sebäp bolup biler.

Mundan başga-da, ýokary transport çykdajylarynyň bazar bahalarynda şöhlelenmegini dowam etdirmegi, sarp edijiniň satyn alyş güýjüni kynlaşdyryp, sitrusyň sarp edilmegine sebäp bolup biler. Eksportyň çaltlaşmazlygy içerki bazarda artykmaç üpjünçiligi döredip biler we öndürijiniň garşysyna bahalaryň gysylmagyna sebäp bolup biler.