Limon istehsalçısı qiymət məhdudiyyətindədir: Qiymətlər aşağı olaraq qalır

Türkiyədə sitrus mövsümü yüksək məhsuldarlıqla başlasa da, istehsalçılar tələbatın az olması və ixrac yollarında tıxanmalar səbəbindən ciddi iqtisadi darboğazla üzləşdilər. Xüsusilə erkən limon çeşidi Mayerin bağ satış qiymətləri 2-3 lirəyə düşərkən, bir çox istehsalçı xərclərini qarşılaya bilmədiyi üçün məhsullarını almadan dalda qoymağa üstünlük verir. Regiondakı geosiyasi proseslər logistika proseslərini pozur, sitrusçuluq sektorunda problemləri dərinləşdirir.

Logistik böhran sitrus meyvələrinin ixracına necə təsir etdi?

İsrail və ABŞ-ın İrana qarşı hücumlarından sonra bölgədəki müharibə Hörmüz boğazında gəmilərin hərəkətinə mənfi təsir göstərib. Adana Yüreğir Kənd Təsərrüfatı Palatası Başçısı Mehmet Akın Doğan gəmi keçidlərindəki azalmanın erkən sitrus sortlarına birbaşa təsir etdiyini ifadə edərək, "Bir müddət gəmi trafiki tamamilə bağlandı, erkən sitrus növləri açıldı. İndi bir az açıldı, amma əvvəlki ilə müqayisədə çox məhduddur" dedi. Doğan Mayer limonunun 2-3 lirə, portağalın 3-5 lirə, enderdonat limonunun isə 5-8 lirə arasında qaldığını vurğulayıb.

TIR daşınması xərcləri nə qədər artırdı?

Türkiyə Meyvə və Tərəvəz Məhsulları İxracatçıları Birliyinin Sektor İdarə Heyətinin sədri Hayrettin Uçak, gəmi trafikində yaranan aksamalar səbəbiylə alternativ olaraq istifadə edilən TIR daşımalarının xərcləri yüzdə 50 artırdığını bildirdi. Təyyarə, karayolu daşımalarının gəmi daşımalarından 10-15 gün daha uzun sürdüyünü ifadə edərək, vaxt və xərc itkisinin istehsalçını sıxışdırdığını izah etdi. Mersin Ticarət Birjası Məclisinin sədri Münir Şen Mersin və Antalyadan İstanbul kimi böyük şəhərlərə çatan bir məhsulun istehsaldan daşınmaya qədər cəmi 21 lirə aralıq xərc yükü daşıdığını və bu vəziyyətin bazar rəflərində qiyməti 35 lirəyə çatdırdığını bildirib.

Yüksək məhsuldarlığa baxmayaraq, sitrus meyvələri istehsalçıları daxili bazarda aşağı istehlak və ixrac yollarında logistik maneələr səbəbindən məhsullarını hətta maya dəyərinə belə sata bilmirlər. Adana, Mersin və Antalya kimi əsas istehsal mərkəzlərində yaşanan bu vəziyyət həm istehsalçının qalan məhsul üçün zərər vurmasına, həm də istehlakçının məhsulu yüksək qiymətə almasına səbəb olur.

Kənd təsərrüfatı sektorunda fəaliyyət göstərən istehsalçılar xarici ticarəti canlandırmaq üçün yük daşımalarına dəstək və giriş xərcləri ilə bağlı təcili qaydalar tələb edirlər. Müvafiq nazirliklər və ixracatçı assosiasiyalar tərəfindən həyata keçirilən proseslərdə logistika marşrutlarının təkmilləşdirilməsi və daxili bazarda tələb-təklif balansının qorunması istiqamətində işlər davam etdirilir.

Nəticə

Mövcud mənzərə göstərir ki, kənd təsərrüfatı istehsalında təkcə səmərəlilik kifayət deyil və logistika və xarici ticarət prosesləri sektorun davamlılığı üçün mühüm rol oynayır. İstehsalçının aldığı qiymətlə bazar qiyməti arasındakı fərqin əsasını məhsulun tarladan süfrəyə keçdiyi mərhələlərdə yüksək aralıq xərcləri və daşınma çətinlikləri təşkil edir.

Sektordakı bu struktur problemləri birbaşa olaraq təkcə istehsalçıya deyil, həm də inflyasiya təzyiqi altında olan istehlakçıya təsir edir. Logistika xərcləri azalmasa və ixrac kanalları tam gücü ilə işləməsə, ehtimal ki, sitrus məhsullarında tədarük çatışmazlığı və qiymət dəyişkənliyi qarşıdakı dövrdə də davam edəcək.

Mümkün təsirlər

Logistik böhran davam edərsə, sitrus meyvələri istehsalçılarının gələn mövsüm üçün əkin sahələrini daraltması və ya fərqli məhsullara müraciət etməsi gözlənilə bilər. Bu vəziyyət uzunmüddətli perspektivdə sitrus meyvələrinin istehsalının azalmasına və Türkiyənin xarici bazarlarda rəqabət qabiliyyətinin azalmasına səbəb ola bilər.

Bundan əlavə, yüksək daşıma xərclərinin bazar qiymətlərində əks olunmaqda davam etməsi istehlakçının alıcılıq qabiliyyətini gərginləşdirə və sitrus meyvələrinin istehlakında daralmaya səbəb ola bilər. İxracın sürətləndirilməməsi daxili bazarda artıq təklif yarada və qiymətlərin istehsalçıya qarşı təzyiqlərin davam etməsinə səbəb ola bilər.

Fikirləriniz

Sizcə, sitrus meyvələri istehsalçılarının xərclərini azaltmaq və məhsulun daha sərfəli qiymətə istehlakçıya çatması üçün hansı addımlar atılmalıdır? İstehsalçıdan bazara gedən prosesdə yaşanan qiymət artımlarını necə qiymətləndirirsiniz? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.