Limon üreticisi maliyet kıskacında: Fiyatlar dalda kaldı

Türkiye'de narenciye sezonu yüksek verimle başlamasına rağmen, üreticiler düşük talep ve ihracat yollarındaki tıkanıklıklar nedeniyle ciddi bir ekonomik darboğazla karşı karşıya kaldı. Özellikle erkenci limon çeşidi olan mayerde bahçe satış fiyatları 2-3 lira seviyelerine kadar gerilerken, birçok üretici maliyetlerini karşılayamadığı için ürününü toplamadan dalda bırakmayı tercih ediyor. Bölgedeki jeopolitik gelişmelerin lojistik süreçleri aksatması, narenciye sektöründeki sorunları derinleştiriyor.

Lojistik kriz narenciye ihracatını nasıl etkiledi?

İsrail ile ABD’nin İran’a yönelik saldırıları sonrası bölgede yaşanan savaş, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğini olumsuz etkiledi. Adana Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan, gemi geçişlerindeki azalmanın erkenci narenciye çeşitlerini doğrudan vurduğunu belirterek, "Bir süre gemi trafiği tamamen kapalıydı, bu süreçte erkenci narenciye çeşitleri olmuştu. Şu anda biraz açıldı ama eskisine göre çok sınırlı" ifadelerini kullandı. Doğan, mayer limonun 2-3 lira, portakalın 3-5 lira, enderdonat limonun ise 5-8 lira seviyelerinde kaldığını vurguladı.

TIR taşımacılığı maliyetleri ne kadar artırdı?

Türkiye Meyve Sebze Mamulleri İhracatçı Birlikleri Sektör Kurulu Başkanı Hayrettin Uçak, gemi trafiğindeki aksamalar nedeniyle alternatif olarak kullanılan TIR taşımacılığının maliyetleri yüzde 50 oranında artırdığını belirtti. Uçak, karayolu taşımacılığının gemiye kıyasla 10-15 gün daha uzun sürdüğünü ifade ederek, zaman ve maliyet kaybının üreticiyi zorladığını açıkladı. Mersin Ticaret Borsası Meclis Başkanı Münir Şen ise, Mersin ve Antalya'dan İstanbul gibi metropollere ulaşan bir ürünün, üretim aşamasından nakliyeye kadar toplam 21 liralık bir ara maliyet yükü taşıdığını, bu durumun market raflarında fiyatı 35 lira seviyelerine taşıdığını belirtti.

Narenciye üreticileri, yüksek verime karşın iç piyasadaki düşük tüketim ve ihracat yollarındaki lojistik engeller nedeniyle ürünlerini maliyetine dahi satamaz hale geldi. Adana, Mersin ve Antalya gibi ana üretim merkezlerinde yaşanan bu durum, hem üreticinin dalda kalan ürünü için zarar etmesine hem de tüketicinin yüksek fiyatlarla ürün almasına neden oluyor.

Tarım sektöründe faaliyet gösteren üreticiler, dış ticaretin canlandırılması için navlun desteği ve girdi maliyetlerine yönelik acil düzenlemeler talep ediyor. İlgili bakanlıklar ve ihracatçı birlikleri nezdinde yürütülen süreçlerde, lojistik rotaların iyileştirilmesi ve iç piyasadaki arz-talep dengesinin korunması için çalışmalar devam ediyor.

Çıkarılacak sonuç

Mevcut tablo, tarımsal üretimde verimliliğin tek başına yeterli olmadığını, lojistik ve dış ticaret süreçlerinin sektörün sürdürülebilirliği için kritik bir role sahip olduğunu gösteriyor. Üreticinin eline geçen fiyat ile market fiyatı arasındaki makasın temelinde, ürünün tarladan sofraya ulaşana kadar geçtiği aşamalardaki yüksek ara maliyetler ve nakliye zorlukları yatıyor.

Sektördeki bu yapısal sorunlar, sadece üreticiyi değil, enflasyonist baskı altındaki tüketiciyi de doğrudan etkiliyor. Lojistik maliyetlerin düşürülmemesi ve ihracat kanallarının tam kapasiteyle çalışmaması durumunda, önümüzdeki dönemde narenciye ürünlerinde arz sıkıntısı ve fiyat dalgalanmalarının devam etmesi muhtemel görünüyor.

Muhtemel etkiler

Lojistik krizin devam etmesi halinde, narenciye üreticilerinin önümüzdeki sezon için ekim alanlarını daraltması veya farklı ürünlere yönelmesi beklenebilir. Bu durum, uzun vadede narenciye üretiminde düşüşe ve dış pazarlarda Türkiye'nin rekabet gücünün azalmasına yol açabilir.

Ayrıca, yüksek nakliye maliyetlerinin market fiyatlarına yansımaya devam etmesi, tüketicinin alım gücünü zorlayarak narenciye tüketiminde bir daralmaya neden olabilir. İhracatın hız kazanamaması ise iç piyasada arz fazlası yaratarak fiyatların üretici aleyhine baskılanmaya devam etmesine sebebiyet verebilir.