Ankara-Waşington liniýasyndaky taryhy öwrülişik: Ministr Fidanyň ABŞ-a iberen habarlary

Daşary işler ministri Hakan Fidan, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Nýu-Yorkork şäherinde Prezidentiň Aragatnaşyk müdirligi tarapyndan gurnalan "100-nji ýyla girenimizde Türkiye-ABŞ gatnaşyklary" toparyna gatnaşdy we möhüm beýanatlar berdi. Iki ýurduň arasyndaky çuňňur diplomatik gatnaşyklaryň ilkinji asyryny terk etmäge taýynlanýan döwründe hyzmatdaşlygyň taryhy üstünliklerini we geljekdäki mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşan Fidan, Ankara-Waşington liniýasyndaky strategiki hyzmatdaşlygyň global krizislere garamazdan durnuklylygyny saklaýandygyny aýtdy.

Ministr Fidan geografiki uzaklyga garamazdan iki ýurduň serhetlerden geçýän täsiri bilen ýaran bolandyklaryny we döwürleýin krizislere we düşünişmezliklere garamazdan hyzmatdaşlygyň hemişelik gymmaty her pursatda tassyklanýandygyny aýtdy. Türkiýäniň we ABŞ-nyň bu möhüm hyzmatdaşlygy bilýändigini mälim eden Fidan, iki tarapyň hem ýüze çykýan kynçylyklary ýeňip geçmek isleginiň bardygyny aýtdy.

Erdoganyň we Trumpyň ýolbaşçylygynda ikitaraplaýyn gatnaşyklary güýçlendirmek

Daşary işler ministri Hakan Fidan, Türkiýe bilen ABŞ-nyň arasyndaky gatnaşyklaryň soňky döwürde güýçli we täzelenen güýje eýe bolandygyny belläp, bu oňyn tendensiýada prezident Rejep Taýyp Erdogan bilen ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň arasyndaky aýratyn we aýratyn gepleşikleriň aýgytly rol oýnandygyny aýtdy. Fidan bu tizligiň institusionallaşdyrylmalydygyny we iki ýurduň abadançylygy we sebit parahatçylygynyň ýola goýulmagy üçin anyk netijelere öwrülmelidigini aýtdy.

Iki ýurduň diplomatik gatnaşyklaryň ikinji asyryna gadam basanlarynda hyzmatdaşlygyň öňündäki ähli päsgelçilikleri aýyrmagy maksat edinýändiklerini mälim eden Fidan, Prezident Erdoganyň 2025-nji ýylda Waşingtona eden sapary we şu ýylyň iýul aýynda Prezident Trumpyň Ankara eden taryhy sapary bu kararyň iň anyk görkezijileridigini aýtdy. Iki ýurduň arasyndaky söwda mukdarynyň yzygiderli ösmegi bilen takmynan 40 milliard dollara ýetendigini mälim eden Fidan, 2025-nji ýyldaky maglumatlara görä ABŞ-nyň Türkiýanyň üçünji uly eksport bazary we dördünji uly import çeşmesi bolandygyny aýtdy. Prezident Erdogan tarapyndan kesgitlenen 100 milliard dollarlyk söwda maksadyna ýetmek üçin söwda päsgelçiliklerini, esasanam goşmaça nyrhlary çalt aýyrmaga çagyrdy.

Goranmak pudagynda çäklendirmeler we sebit howpsuzlygyny gözlemek

Türkiye-ABŞ gatnaşyklarynyň iň esasy sütünleriniň biriniň goranyş senagaty hyzmatdaşlygydygyny ýatladýan Daşary işler ministri Fidan, iki soýuzdaş ýurduň arasyndaky çäklendirmeleriň we embargolaryň kabul edilip bilinmejekdigini aýtdy. Fidan "Biz dowam edýän problemalary çözmeli we hyzmatdaşlygy çäklendirýän çäklendirmeleri aýyrmalydyrys. Bu çäklendirmeleriň iki ýaran arasynda bolmaly däldir. Prezidentlerimiz umumy düşünişmeklerini anyk netijelere öwürmek üçin güýçli syýasy erk görkezdiler" -diýdi. Goranmak pudagyndaky päsgelçilikleriň aýrylmagy iki ýurduň kompaniýalarynyň dünýä bazarynda bilelikdäki taslamalary ösdürmegine gapy açjakdygyny mälim eden Fidan, ABŞ-nyň Türkiýäniň esasy üpjün edijileriniň birine öwrülmegi bilen energiýa pudagynyň strategiki ölçege eýe bolandygyny aýtdy.

Sebitdäki howpsuzlyk meseleleri barada durup geçen Fidan, Siriýanyň we Yragyň territorial bitewiligini goramak we bu ýurtlary terrorçylyk elementlerinden doly arassalamak sebitiň durnuklylygy üçin möhüm ähmiýete eýe diýdi. Sebit meseleleriniň ýerli dinamika bilen çözülmelidigini öňe süren Fidan, Türkiýäniň Pakistan we Saud Arabystany bilen bilelikde durmuşa geçiren Mekge bilelikdäki goranyş şertnamasynyň sebit eýeçiligi üçin gaty berk institusional esas döredendigini we Prezident Trumpyň bu inisiatiwany goldaýandyklaryna ýokary baha berýändiklerini aýtdy.

"ABŞ Ysraýyla täsirini ulanmalydyr"

Hakan Fidan Eastakyn Gündogardaky durnuksyzlygyň global howpsuzlyga gönüden-göni howp salýandygyny aýtdy; Ol Yemenemendäki konfliktleriň, Eýranyň merkezindäki dartgynlylygyň we Ysraýylyň sebiti oda ýakýan agressiw syýasatlarynyň diplomatiýa kanallaryny petikländigini aýtdy. ABŞ bu işde has işjeň we adalatly rol oýnamalydygyna ünsi çekip, Fidan: "Bu howplar biri-birini güýçlendirýär we diplomatiýany bökdeýär. Olara garşy göreşmek sebitleýin jogapkärçiligi we ABŞ bilen ýakyn hyzmatdaşlygy talap edýär. Aýratynam ABŞ-nyň Ysraýyla edýän täsirini sebitleýin we global parahatçylyga we durnuklylyga zyýan berýän syýasatlaryny bes etmek üçin ulanmagyna garaşýarys."

Fidan Gazadaky genosidiň we Palestina halkyna garşy dowam edýän gyrgynçylyklaryň halkara hukuk ulgamyna bolan ynamy çuňňur sarsdyrandygyny we iki döwletli we hemişelik çözgütiň Eastakyn Gündogarda parahatçylygyň ýeke-täk çykalgasydygyny ýatlatdy. Türkiye, prezident Trump-nyň Gaza krizisini ýok etmek baradaky başlangyçlaryny goldaýandygyny we hödürlenen parahatçylyk meýilnamalarynyň kagyz ýüzünde galmaly däldigini, tutanýerlilik bilen durmuşa geçirilmelidigini aýtdy. Nahallar; Kawkazdaky Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky parahatçylyk etabyny goldaýandyklaryny, Ukraina söweşini diplomatik çözmek üçin Kiýew we Moskwa bilen aragatnaşyk saklaýandyklaryny, öňüni alyş diplomatiýasy arkaly Bosniýa-Gersegowina we Kosowa-Serbiýa liniýalarynda ýüze çykan gowşaklygy ýeňip geçmek üçin işleýändiklerini aýtdy. Ministr Fidan çykyşyny Türk-Amerikan hyzmatdaşlygynyň Liwiýa we Sudan ýaly krizis sebitlerinde global parahatçylyk üçin üýtgeşiklik girizjekdigini aýtdy.