Antarktidanyň syrly wulkany Erebus altyn çaýýar

Antarktidanyň çuň ýerinde ýerleşýän Ross adasynda ýerleşýän Erebus wulkany her gün özboluşly kristallaşdyrylan altyn bölejiklerini asmana çykarýar. Günorta polýusdan takmynan 1350 km uzaklykda ýerleşýän bu işjeň wulkan, dünýäniň iň günorta wulkany diýen ada eýe bolup, alymlar üçin täze soraglar döredýär.

Erebus wulkanynyň aýratynlyklary

Erebus hemişe gaýnap duran lava kölüniň mekanydyr. Bu lava kölünden çykýan gazlarda mikroskopiki elementar altyn kristallary bar. Bu açyş, ylmy dünýäde uly tolgunyşyk döretdi, sebäbi bu wulkan kristallaşdyrylan elementar altyn bölejiklerini zyňýan ýeke-täk wulkandyr. Her gün takmynan 80 gram agramly altyn tozany atmosferada giň aralyga ýaýraýar. Erebus -yň tapawudy, altynyň hlor we kükürdi öz içine alýan gazlar bilen daşalmagy bilen kristallaşmagydyr. Bu kristallaryň emele geliş prosesine has gowy düşünmek üçin alymlar wulkanyň töwereginden we 1000 km uzaklykdaky troposferadan nusgalar ýygnaýarlar. Takmynan 60 mikrometr ululykdaky bu kristallar alymlaryň ünsüni özüne çekýär. Gözlegçiler bu kristallaryň nähili ajaýyp emele gelýändigi barada dürli teoriýalary öňe sürdüler. Beýleki bir teoriýa, lava kölüniň üstünde emele gelen altyn kristallaryň we gazlar arkaly howada göterilendigi aýdylýar. Erebus dagynyň tapylmagyndan otuz ýyl geçendigine garamazdan, bu täsin tebigy hadysanyň nähili ýüze çykýandygy henizem syr bolup galýar.

Bu täsin hadysa alymlary has köp gözleg geçirmäge höweslendirýär. Erebusyň himiýa we wulkan prosesleri geljekki gözlegler üçin möhüm ähmiýete eýe we ylmy dünýäde tolgunma döredýär.