Bilimdäki sanly döwür: Ministr Tekiniň görüşi

Milli bilim ministri Yusufusuf Tekin Türkiye bilim tehnologiýalary sammitinde eden çykyşynda tehnologiýanyň bilime özgerişli täsirini nygtady. Ministr Tekin emeli intellektiň bilim proseslerini üýtgedendigini we sanly döwürde bilimiň ähmiýetine ünsi çekdi.

Sanly döwürde bilim we gymmatlyklar

"Sanly döwürde adamlary terbiýelemek: Parahatçylygyň medeniýeti, gymmatlyklar, şahsyýet we gelejek" sammitiniň mowzugynda Tekin geljegiň bilim çemeleşmesiniň gymmatlyklarynyň ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny aýtdy. Emeli intellektiň bilime edýän täsiri we haýsy gymmatlyklaryň bilimde ileri tutulmalydygy barada möhüm baha berdi.

2025-2026-njy okuw ýylynyň üstünlikli tamamlanandygyny mälim eden ministr Tekin, bilim prosesiniň Türkiýede 1 million 200 müň mugallym we takmynan 18 million okuwçy bilen dowam edýändigini aýtdy we mugallymlara we ene-atalara minnetdarlyk bildirdi. {{IMG_0}}

Tehnologiýa we adam gatnaşyklary

Tehnologiýanyň adamlaryň tebigat we bilim bilen gatnaşyklaryny taryhyň dowamynda üýtgedendigini aýdyp, algoritmleriň gündelik durmuşymyzda edýän täsirine ünsi çekdi. Täzeliklerden aýdym-saz saýlamalaryna, gatnaşyklardan söwda endiklerine çenli her ugurda täsirli bolan bu algoritmler, adamlary umumy bir ýere jemlemegiň ýerine öz dünýäsinde tussag edip biler. Tekin bu ýagdaýyň sosial parahatçylyga we demokratik durmuşa ýetirýän ýaramaz täsirlerine ünsi çekdi we dürli adamlaryň şol bir meseleleri ýuwaşlyk bilen ara alyp maslahatlaşyp biljek gurşawynyň möhümdigini aýtdy. Bu kontekstde, tehnologiýanyň we medeniýetiň adamlaryň şahsyýetine edýän täsirlerine baha berdi. {{IMG_1}}

Emeli intellekt we ahlak jogapkärçiligi

Tekin emeli intellektiň we tehnologiýanyň adam mertebesine we ahlak gymmatlyklaryna edýän täsirini ara alyp maslahatlaşdy we bu meselelerde sosial esas döredilmelidigini aýtdy. Çagalaryň sanly dünýädäki mazmun bilen gatnaşygy olaryň akyl we medeni ösüşine uly täsir edip biljekdigini mälim etdi.

Tekin sanly dünýäde öz dilini, medeniýetini we bilime düşünip bilmeýän jemgyýetleriň çagalarynyň akyl taýdan ösüşi barada söz aýtmak hukugyny ýitirendigini aýtdy. Bu pursatda tehnologiýanyň täsirlerini dolandyrmagyň ähmiýetine ünsi çekdi. Ageaşy ret etmän, tehnologiýany gözegçilik astynda saklamagyň zerurdygyny aýtdy.

Türkiýe Asyr Bilim Modelleri

Türkiýe Asyr Bilim Modeliniň çäginde okuw meýilnamasynyň bu düşünje bilen täzelenendigini düşündirip, Tekin çagalaryň öz şahsyýetlerini gorap saklamak bilen dünýä bilen aragatnaşyk gurup biljek bilim gurşawyny bermäge synanyşýandyklaryny aýtdy. Internetde çagalaryň galdyran yzlarynyň şahsy maglumatlardygyny we bu maglumatlary goramagyň möhümdigini aýtdy.

Tekin sanly dünýäde çagalaryň şahsy durmuşynyň goralmalydygyny, ýogsam mowzuk bolmaklaryny bes edip, maglumatlara öwrülip biljekdigini aýtdy. Tehnologiýany dogry dolandyrmagyň ýaş nesilleriň gowy adamlar bolup ýetişmegi üçin zerurdygyny aýtdy.

Bilimdäki tehnologiki infrastruktura

Türkiye bilim tehnologiýalary pudagynda möhüm mümkinçilikleri döredendigini belläp, Tekin mekdeplerde fiziki kuwwatyň we adam resurslarynyň ähmiýetine ünsi çekdi. Soňky 22 ýylda goýlan maýa goýumlaryň netijesinde Türkiye her synp otagynda okuwçylaryň sany ýaly görkezijiler boýunça halkara ülňülerine ýetendigini mälim etdi.

Türkiye bilim tehnologiýalary boýunça tejribesiniň halkara derejesinde hem ykrar edilendigini aýdyp, ministr Tekin bu ugurdaky tejribelerini dürli ýurtlar bilen paýlaşmagyň ähmiýetine ünsi çekdi. Halkara gözlegleriň bu ösüşi aýdyň görkezýändigini aýtdy.

Halkara hyzmatdaşlyk we sanly özgerişler

Sammitde 20 töweregi ýurtdan bilim ministrlikleriniň birleşmegini möhüm ädim hökmünde göz öňünde tutup, Tekin sanly üýtgeşmäniň halkara hyzmatdaşlygyny talap edýän meseledigini aýtdy. Çagalaryň şahsy durmuşyny goramak, tehnologiki mümkinçiliklerden adalatly peýdalanmak we medeni dürlüligi saklamak ýaly meseleleriň tutuş adamzat üçin umumy jogapkärçilikdigini aýtdy.

Netijede Tekin sanly zamanda bilim pudagynda ädilen her ädimde bu jogapkärçiligi berjaý etmäge synanyşýandyklaryny we tehnologiýa dogry ugrukdyrjak şahsyýetleri ösdürmegi maksat edinýändiklerini aýtdy.