Birinji aýaly Erdogan: Zol galyndylar mentalitetiň we siwilizasiýanyň krizisidir

Birinji aýaly Erdogan, COP31 liderler sammitiniň çäginde geçirilen "Zol galyndylar, aýlaw we metan-liderleriň tegelek stol ýygnagyna" gatnaşdy we galyndylary dolandyrmak we howanyň üýtgemegine garşy göreş barada möhüm beýanatlar berdi. COP31 Prezidenti, Halkara Energetika Guramasy (UEA) we BMG Zol galyndylary ýokary derejeli şahsyýetler geňeşi bilen hyzmatdaşlykda geçirilen ýygnakda global galyndy krizisiniň diňe bir tehniki mesele däl, eýsem çuňňur mentalitet meselesi bolandygy nygtaldy.

Galyndy krizisi siwilizasiýa meselesimi?

Duşuşykda birinji aýaly Erdogan "bir gezek ulanylýan durmuş ýörelgesiniň" 1950-nji ýyllarda döwrebaplaşdyryş sowgady hökmünde hödürlenendigini ýatlatdy we häzirki wagtda dünýädäki zibiliň 40 göteriminiň bir gezek ulanylýan plastmassadan ybaratdygyny aýtdy. 2050-nji ýyla çenli gaty şäher galyndylarynyň iki esse artyp, 4 milliard tonna ýetmegine garaşylýandygyny mälim eden Erdogan bu ýagdaýy "mentalitet, medeniýet we siwilizasiýa krizisi" diýip häsiýetlendirdi. Howanyň üýtgemegine garşy göreşiň düşünjeleri we gymmatlyklary öz ornuna goýmakdygyny aýtdy.

Iýmit galyndylarynyň we metanyň zyňylmagynyň öňüni nähili almaly?

Dünýä azyk önümçiliginiň 30 göteriminiň biderek sarp edilýändigini mälim eden birinji aýaly Erdogan, bu galyndylaryň metanyň zyňyndylaryny döredýändigini we global ýylylygyň üçden bir böleginiň esasy çeşmesidigini aýtdy. Tebigatyň galyndy öndürmeýändigini we adamzadyň tebigat mekdebinden öwrenmelidigini mälim eden Erdogan, kompost usuly bilen organiki galyndylary dökünlere öwürmegi we 2035-nji ýyla çenli şäher gaty galyndylarynyň mukdaryny 50 göterim azaltmagy maksat edinýändiklerini mälim etdi.

BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterres, Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurum, Zol galyndylary gaznasynyň prezidenti Samed Aırbaş we köp sanly döwlet wekili COP31 liderleriniň sammitiniň çäginde geçirilen ýygnaga gatnaşdy. UEA-nyň prezidenti Fatih Birol tarapyndan dolandyrylýan bu çärede galyndylary dolandyrmak, tegelek ykdysadyýet we maliýe ygtyýary ýaly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.

Zol galyndylary hereketi, Türkiýanyň ýolbaşçylygynda global daşky gurşaw syýasatyna öwrülmäge synanyşýar. Degişli guramalar galyndylary çig mal hökmünde ulanmak we dowamly sarp ediş endiklerini ösdürmek üçin halkara hyzmatdaşlygyny dowam etdirýärler. Raýatlar ýerli hökümetleriň galyndylary bölmek we kompost taslamalaryna eýerip, bu özgerişlige goşant goşup bilerler.

Sarp ediş endikleri üýtgärmi?

Emine Erdoganyň sözleri, galyndylary dolandyrmagyň diňe bir döwlet syýasaty bolman, eýsem şahsy ahlak jogapkärçiligini hem görkezýär. "Köne zat, täze zat ýok" düşünjesini häzirki zaman dünýäsine birleşdirmek, sarp ediş durmuşyndan aýlaw ykdysadyýetine geçmegiň esasyny düzýär.

Pudaklara garaşýan özgeriş prosesi

Galyndylary azaltmak maksatlary azyk, bölek we logistika pudaklarynda hökmany bolar diýlip garaşylýar. Hususan-da, 2035-nji ýyla çenli galyndylaryň mukdaryny azaltmak maksady kärhanalardan önümçilik we üpjünçilik zynjyrlaryny täzeden düzmegi talap edip biler.