BMG aýal-gyzlar 2026 hasabaty: Howanyň kararlarynda aýallaryň wekilçiligi ýeterlik däl

Birleşen Milletler Guramasynyň Aýallary (BMG Aýallary) we BMG Ykdysady we Durmuş Işleri Ministrligi (BMG DESA) tarapyndan neşir edilen Jyns deňligi 2026 ýagdaýy hasabaty, howanyň üýtgemegi we geofiziki betbagtçylyklaryň töwekgelçiligi ýokary ýa-da gaty ýokary ýurtlarda dünýäde takmynan 2,9 milliard aýal-gyzyň ýaşaýandygyny mälim etdi. Hasabat, aýallaryň klimat krizisinden has köp täsir edýändigini, ýöne karar bermek mehanizmlerinde ýeterlik derejede wekilçilik etmeýändigini haýran galdyryjy maglumatlar bilen görkezýär.

Hasabatda aýdylmagyna görä, 1 milliard aýal-gyz orta töwekgelçilikli sebitlerde ýaşaýar, pes ýa-da gaty pes sebitlerde ýaşaýanlaryň sany 5,5 göterim bolup, 224,9 million adamy öz içine alýar. Temperaturanyň ýokarlanmagy, esasanam garry aýallar üçin jany üçin howp salýandygy aýdylsa-da, 2022-nji ýylyň tomsunda Europeewropada yssy tolkunlarda ölen garry aýallaryň derejesiniň ep-esli ýokarydygy nygtalýar. Aýallaryň karar bermek işlerinde wekilçiligi haýal ösýär; COP14-de 31 göterim bolan aýal delegatlaryň sany COP30-da 40 göterime çenli ýokarlanan bolsa, 2026-njy ýyla çenli aýallar dünýäniň daşky gurşaw ministrleriniň diňe 27 göterimini, energiýa, tebigy baýlyklar, ýangyç we magdan ministrleriniň diňe 12 göterimini emele getirer.

Karar kabul etmegiň mehanizmlerinde aýallaryň wekilçiligi

Sosial klimat birleşiginiň direktorlar geňeşiniň başlygy Gaý Tuğrulöz, klimat krizisiniň adalatsyz täsirlerine ünsi çekdi we şeýle diýdi: "Howa krizisi hemme kişä täsir etmeýär. Aýal-gyzlar bu krizisden has köp täsir edýär. Reallyöne hakykatdanam görýän zadymyz, krizisden has köp täsir edenler we bu çözgütleri kabul etmek hukugymyz bar. aýallar bir ýere jemlenýärler, başdan geçirýän meselelerini gysga wagtyň içinde anyk syýasat tekliplerine öwürýärler we bu teklipleri ýerli hökümetler bilen göni stoluň başyna getirýärler ". Şeýlelikde, mesele aýallaryň çözgüt öndürip bilmezligi däl-de, eýsem öndürýän çözgütleriniň karar bermek mehanizmlerine getirilmezligi. Sosial howa birleşigi hökmünde muny kemçilik däl-de, çözülmeli adalat meselesi hökmünde görýäris. "

“Milliyet” gazet, köpçülikleýin habar beriş serişdeleri “Media Compact” -yň agzasy hökmünde BMG-nyň aýal-gyzlary bilen hyzmatdaşlykda klimat krizisiniň köp ölçegli täsirleri barada makalalar tapgyryny dowam etdirýär. Bu makalalar tapgyry, 9-20-nji noýabr aralygynda Türkiýe tarapyndan myhman alnan Antalýada geçiriljek Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi konferensiýasy (COP31) dowam eder. BMG zenanlary tarapyndan Unionewropa Bileleşiginiň maliýe goldawy bilen amala aşyrylan “Gatnaşmakdan güýç” taslamasy, ýaş aýallaryň demokratik karar bermek işlerine gatnaşygyny güýçlendirmegi maksat edinýär.

Howanyň göreşinde ýaş aýallaryň roly

Taslamanyň çäginde Türkiýe baryp gören COP31 Prezidentiniň ýaşlar klimaty çempiony Sally Higgins, BMG-nyň Zenanlar Türkiýe ýurt müdiri Maryse Guimond bilen duşuşdy. Awstraliýanyň Kwinslend şäherindäki kiçijik Allora şäheriniň daýhan Higgins öz sebitindäki synlaryny şu sözler bilen paýlaşdy: "Tebigy betbagtçylyklar wagtynda ýaşaýan aýal-gyzlarymyň hemmesini bilelikde saklaýandyklaryny gördüm. Dikeldişimizde we täzeden gurulmagymyzda möhüm rol oýnaýarlar. Bu köp ýerlerde dogry. Womenaş aýallar stoluň başynda oturmaga garaşmaýarlar, eýýäm bu işi edýärler we kararlaryň kabul edilýän ýerinde bolmaly. Diňe dogry zat bolany üçin däl, has gowy syýasatlar we has güýçli sosial netijeler getirjekdigi üçin. "Üçin."