BMG-den gorkuzýan hasabat: Global suw gorlary duýduryşy ýokarlandyrýar, Planetanyň 'ervetiýaçlyk gaznasy' gutarýar

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) çäginde işleýän Bütindünýä Meteorologiýa Guramasy (WMO), Global Suw baýlyklary ýagdaýy baradaky soňky hasabaty bilen adamzada garaşýan uly howpy ýüze çykardy. Hasabata görä, ýeriň näzik suw aýlawy aşa guraklyk we weýran suw joşmalarynyň arasynda ýyrtylan deňagramlylykdan doly. Köllerden, derýalardan, topragyň çyglylygyndan, buzluklardan we ýerasty suwlardan ybarat möhüm süýji suw gorlary soňky on ýylda üznüksiz peselmek tendensiýasynda.

Soňky 35 ýylda derýanyň iň gurak döwri

recordazgydaky iň yssy döwürleriň biri bolan 2025-nji ýyl, derýa akymlary babatynda soňky 35 ýylyň iň gurak we ýeterlik däl derejesine şaýat boldy. WMO-nyň maglumatlaryna görä, dünýäde syn edilýän ýerasty suw guýularynyň takmynan üçden iki bölegi taryhy kadalaryň çäginden çykyp, möhüm derejä düşdi. Bu ýagdaý oba hojalygy önümçiliginden başlap, agyz suwy üpjünçiligine çenli köp möhüm ugurlara gönüden-göni howp salýar.

buzluklardan uly ýitgi: 1400 gigaton suw eredildi

Hasabatda görkezilen iň täsirli maglumatlaryň biri buzluklarda köpçülikleýin ýitgi boldy. Jemi 1400 gigaton buzluk suwunyň 2023-nji we 2025-nji ýyllar aralygynda iki ýylyň içinde eräp, ýitip gidendigi habar berildi. Hünärmenler bu ägirt uly ýitginiň bütin dünýäde sarp edilýän süýji suwuň umumy mukdarynyň takmynan üçden birine laýyk gelýändigini bellediler. Buzluklaryň eremegi diňe bir deňiz derejesini ýokarlandyrman, eýsem milliardlarça adam üçin geljekdäki suw howpsuzlygyny hem ýok edýär.

"Planetanyň ätiýaçlyk gaznasyny sarp edýäris"

WMO-nyň Baş sekretary Seleste Saulo global suw krizisiniň ölçeglerini haýran galdyryjy bir meňzeşlik bilen düşündirdi. Grounderasty suwlaryň we buzluklaryň planetanyň kyn günlerde saklaýan "tygşytlylyk hasaby" bolup hyzmat edýändigini mälim eden Saulo, "Biz planetanyň ätiýaçlyk gaznasyny sarp edýäris. Indi ýekeje guraklyk göni suw krizisine öwrülýär."

Saulo soňky kyrk ýylda iň güýçli tapgyra ýetmegine garaşylýan El Nino howa hadysasynyň dünýädäki suw balansyny hasam bozjakdygyny aýtdy. Bu aşa howa hadysasy sebäpli käbir geografiýalarda görlüp-eşidilmedik agyrlyk guraklygy başdan geçirilýär, beýleki sebitlerde weýrançylykly suw joşmalarynyň we suw joşmalarynyň ýüze çykmagyna garaşylýar.