BMG-nyň Baş sekretary Guterresiň tankydy duýduryşy: "Eastakyn Gündogardaky ýagdaý gözegçilikden çykýar"

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Baş sekretary Antonio Guterres taryhy duýduryş berdi we dünýä derejesinde barha möwjeýän dartgynlylyga we esasanam Eastakyn Gündogarda gumanitar krizisiň çuňlaşmagyna ünsi çekdi. BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň çäginde geçirilen "Halkara parahatçylygy we howpsuzlygy goramak" temaly mejlisde çykyş eden Guterres, dünýädäki konfliktleriň çylşyrymlylygy, sany we dowamlylygy taýdan görlüp-eşidilmedik derejä ýetendigini aýtdy.

"Halkara hukugy äsgerilmeýär, jezasyz ýaýraýar"

Baş sekretar Guterres "Jedelleri parahatçylykly çözmegiň mehanizmlerini güýçlendirmek" atly açyk çekişme mejlisinde eden çykyşynda global ulgamyň çynlakaý synagdan geçýändigini aýtdy. Halkara hukugynyň yzygiderli hasaba alynmaýandygyny belläp, Guterres jezasyzlyk medeniýetiniň dünýä derejesinde ornaşandygyny we hukuklaryň bozulmagy jogapsyz galýandygyny aýtdy.

Guterres bu ýagdaýyň iň anyk we weýrançylykly şöhleleriniň Eastakyn Gündogarda başdan geçirilendigini aýdyp, howpuň derejesini açyp görkezdi: "controlagdaý gözegçilikden çykyp, göz öňüne getirip bolmajak betbagtçylyga tarap süýşýär. Tutuş sebit günsaýyn giňelýän gapma-garşylyk nokadyna çekilýär. Hormuz we Bab el-Mandeb gyssagly täzeden gurulmaly we muňa ýetmegiň ýeke-täk ýoly diplomatiýa.

Gazada we Günbatar Şeriýada gumanitar drama çuňlaşýar

Çykyşynda Palestina sebitlerinde bolup geçen gumanitar betbagtçylyga giň ýer beren BMG-nyň Baş sekretary Gazadaky ýagdaý barada berk tankyt etdi. Ot açyşlygyň bes edilmegi diýlip atlandyrylýan tagallalara garamazdan, parahat ilatyň her gün agyr töleg tölemegini dowam etdirýändigini mälim eden Guterres, adamlaryň iň howpsuz bolmaly öýlerinde we gündelik işlerini dowam etdirmek bilen ölýändigini aýtdy.

Ysraýylyň Gazadaky gözegçiligini günsaýyn güýçlendirýändigini bellän Guterres, epidemiýa keselleriniň ýaýramagy bilen ýaşaýyş şertleriniň düýbünden çydap bolmajakdygyny we möhüm ynsanperwer kömeginiň öňüni alandygyny aýtdy. Guterres basyp alnan Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky ýagdaýa ünsi çekip, Ysraýylyň anneksiýa syýasatyny "mekirlik bilen" öňe sürýändigini aýtdy; bikanun ilatly nokatlaryň giňelmegi, giň harby operasiýa we köpçülikleýin göçürilmegi barada halkara jemgyýetçiligine duýduryş berdi.

Global krizislere garşy aýgytly diplomatiýa çagyryş

Antonio Guterres krizisleriň diňe Eastakyn Gündogar bilen çäklenmeýändigini aýtdy; Dünýäniň köp ýerinde, esasanam Ukrainada, Sahel sebitinde we Sudanda millionlarça adamyň şuňa meňzeş jebir-jepalara duçar bolýandygyny ýatlatdy. Bu gapma-garşylyklaryň halkyň durmuşyny ýok edýändigini we ägirt uly migrasiýa tolkunlaryna sebäp bolýandygyny mälim eden Guterres, çözgüdiň diplomatiýa degişlidigini aýtdy.

Baş sekretar BMG sekretariatynyň araçylyk rolunyň we hoşniýetli missiýasynyň güýçlendirilmelidigini öňe sürüp, BMG Howpsuzlyk Geňeşine taryhy çagyryş berdi. Guterres, Geňeşiň ýerdäki faktlary gözden geçirmelidigini we has ir, işjeň we aýgytly ädimler ätmelidigini aýtdy we diňe şu ýol bilen dartgynlygy azaldyp, konfliktleriň global betbagtçylyga öwrülmeginiň öňüni alyp boljakdygyny aýtdy.