Çaý haltalarynda uly howp: Öýjük ýadrosyna milliardlarça mikroplastika syzýar!

Daşky gurşawyň saglygy we azyk howpsuzlygy pudagyndaky düýpli täze ylmy gözlegler, gündelik durmuşyň iň köp ýaýran endiklerinden biri bolan çaý haltasyny sarp etmegiň gizlin howpuny ýüze çykardy. Abraýly ylmy neşirleriň biri bolan “Chemosphere” magazineurnalynda neşir edilen laboratoriýa gözleginde gyzgyn suw bilen demlenen käbir çaý haltalarynyň milliardlarça mikro we nanoplastiki bölejikleri içgä çykarandygy ýüze çykaryldy. Gözlegiň iň gorkunç netijesi, goýberilen mikroskopik plastmassalaryň içege öýjükleri tarapyndan siňip, öýjük ýadrosyna aralaşmagydy. Hünärmenler özüňizi bu howply plastmassa täsirinden goramak üçin çaý haltalarynyň ýerine adaty usullar bilen taýýarlanan boş çaý içmegi maslahat berýärler.

Polipropilen we neýlon gaplamasyndaky plastmassanyň gorkunç dykyzlygy

Laboratoriýa gurşawynda geçirilen duýgur seljermelerde bazarda giňden ulanylýan plastik polipropilen, neýlon we sellýuloza esasly çaý haltalarynyň gyzgyn suw bilen gatnaşyga goýberilende bir-birden ölçenildi. Synaglaryň netijesi howpuň derejesini ýüze çykardy:

Polipropilen haltalar: Her millilitrde 1,2 milliarddan gowrak bölejik çykarýan bu paketler, iň ýokary mikroplastiki tizlikli önüm topary hökmünde kesgitlenildi.

Neýlon haltalary: Olar polipropilen materialdan ýasalan haltalardan soň ikinji plastmassadan çykýan gaplamanyň görnüşidir.

Sellýuloza haltalary: Beýleki iki sintetiki material bilen deňeşdirilende has pes goýberilişine garamazdan, sellýuloza haltalarynyň içgide ep-esli mikroplastikany goýandygyna-da syn edildi.

Gözlegiň esasy awtorlarynyň biri Alba Garsiýa-Rodriguez, plastmassa goýberilişiniň esasan ýokary temperaturaly suw bilen aragatnaşygy, demlemek wagtynda mehanikany garyşdyrmagy we sumkanyň fiziki gurluşy sebäpli ýüze çykýandygyny aýtdy. Garsiýa-Rodriguez, gündelik durmuşda şahsyýetleriň bilmän gaty köp mukdarda bir gezeklik plastmassanyň täsirine duçar bolýandygyny aýtdy.

Içege öýjükleri plastmassany siňdirýär we ýadrosyna eltýär

Gözleg topary sumkalardan çüýrän we suwa garylan bu mikroplastikalary gözegçilik edilýän laboratoriýa gurşawynda adam içege öýjüklerine açdy. Öýjükli mikroskopiki gözlegler, içege öýjükleriniň bu plastik bölejikleri siňdirendigini ýüze çykardy. Iň aladaly tapyndy, käbir mikro we nanoplastikanyň öýjükleriň dolandyryş merkezi bolan öýjük ýadrosyna aralaşyp biljekdigi boldy.

Geň galdyryjy netijelere baha bermek bilen Miçigan uniwersitetiniň Daşky gurşaw saglygy bölüminiň professory. Jon Meker gönüden-göni sarp etmek üçin hödürlenýän azyk önüminde şeýle konsentrirlenen daşary ýurt maddasynyň bolmagy saglyga howp salýandygyny görkezdi. Kolumbiýa uniwersitetinden Ana Nawas-Acien mikroplastikanyň adam organizmine uzak möhletli patologiki we toksikologiki täsirleriniň entek takyk subut edilmändigini, kliniki suraty anyklamak üçin has giňişleýin epidemiologiki gözlegleriň zerurdygyny aýtdy.

"Biodegrirlenip bilinýän" ekologiýa taýdan amatly gaplamak has howplymy?

Gözlegiň başga bir möhüm netijesi, "ekologiýa taýdan arassa" ýa-da polilaktiki kislota esasly "biodegrirlenip bilinýän" ýazgylary bilen satylan çaý haltalary boldy. Tebigatda çalt dargap biljekdigi öňe sürülýän bu paketleriň, gurluş aýratynlyklary sebäpli gyzgyn suw bilen gatnaşyga girenlerinde adaty plastik paketlerden has köp nanoplastiki çykarylýandygy kesgitlenildi.

Alymlar, hatda agaç we mekgejöwen krahmaly ýaly doly tebigy çig maldan öndürilýändigi öňe sürülýän alternatiwalarda-da önümçilik, gaýtadan işlemek we gaplamak tapgyrlaryndan döreýän hapalanma töwekgelçiliginiň hasaba alynmaly däldigini aýdýarlar.

Özüňizi mikroplastiki howpdan goramak üçin hünärmenleriň teklipleri

Gözleg topary we azyk howpsuzlygy hünärmenleri çaý sarp edişinde mikroplastiki täsirini doly ýok etmek üçin amaly çözgütleri hödürleýärler. Iň täsirli çözgüt hökmünde sarp edijileriň gaplanan çaýyň ýerine adaty boş çaý usullaryny saýlamagy. Dem alyş döwründe plastmassa süzgüçleriniň ýerine poslamaýan polat süzgüçleri ýa-da gaýtadan ulanylýan mata süzgüçlerini ulanmak maslahat berilýär. Mundan başga-da, aşhanalarda iýmit saklamak üçin plastik gaplaryň ýerine aýna saklaýjy bölümleri ulanmak, plastmassa täsirini azaltmak üçin möhüm ädim hasaplanýar.