COP31 Howa sammiti Antalýada 102 lideriň gatnaşmagynda başlaýar

Türkiýe, howanyň üýtgemegine garşy göreşde dünýäniň iň möhüm guramalarynyň biri bolan BMG-nyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň (UNFCCC) Taraplaryň 31-nji konferensiýasyny (COP31) ilkinji gezek kabul edýär. 2026-njy ýylyň 9-njy noýabrynda başlanan we 2026-njy ýylyň 20-nji noýabryna çenli dowam etjek sammit Antalýanyň COP31 sebitinde geçirilýär. Ylalaşyga gatnaşýan 196 ýurduň we Europeanewropa Bileleşiginiň gatnaşmagynda gurnalan bu konferensiýa global howa syýasatyny kesgitlemek üçin möhüm platforma bolup durýar.

COP31 sammitine haýsy liderler gatnaşýar?

6 yklymdan 95 ýurt lideriniň we 7 halkara guramasynyň ýolbaşçy derejesinde gatnaşmagy tassyklandy. Gatnaşanlaryň arasynda 37 döwlet baştutany, 35 hökümet baştutany, 8 wise-prezident, 7 premýer-ministriň orunbasary, 2 täç şazadasy, 1 şazada we mejlisiň 1 spikeri bar. Mundan başga-da, sammitde Europeanewropa Komissiýasy, BMG, BMG Baş Assambleýasy, Bütindünýä banky, Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy, Yslam hyzmatdaşlygy guramasy we Halkara energiýa gullugy ýaly guramalar ýokary derejede wekilçilik edilýär.

COP-ni durmuşa geçirmek üçin Türkiýäniň garaýşy nähili?

Prezidentiň aýlawy bilen, Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurum tarapyndan ýerine ýetirilen COP31 prezidentligi, bu prosesi diňe bir tehniki gepleşik däl-de, eýsem anyk ädimler ädilýän platforma hökmünde kesgitleýär. Türkiýe sammiti 'gepleşik', 'ylalaşyk' we 'hereket' ýörelgeleri bilen 'Durmuşa geçirmek COP' hökmünde görkezýär. Gepleşikler howanyň maliýeleşdirilmegi, diňe geçiş, uýgunlaşma we zyňyndylary azaltmak ýaly esasy temalara we global temperaturanyň ýokarlanmagyny 1,5 derejä çenli çäklendirmäge gönükdirilendir.

Antalýada geçirilen COP31, 2026-njy ýylyň 9-20-nji noýabry aralygynda 196 ýurduň we Europeanewropa Bileleşiginiň wekillerini bir ýere jemlemek arkaly global klimat hereketlerini emele getirmegi maksat edinýär. Türkiýe tarapyndan geçirilen sammitde Awstraliýa gepleşiklere başlyklyk edýär, şol bir wagtyň özünde klimat maliýe we zyňyndy maksatlary ileri tutulýan ugurlaryň biri.

Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň çäginde gurnalan bu konferensiýalar 1992-nji ýyldan bäri halkara howa syýasatynyň esasyny düzýär. Taraplar ýyllyk mejlislerinde parnik gazlarynyň sanawyny barlaýarlar we Kýoto teswirnamasy we Pari Paris şertnamasy ýaly global şertnamalaryň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýärler. Gatnaşýan ýurtlar sammitiň dowamynda kabul edilen kararlary öz milli habarnamalary arkaly yzarlaýarlar.

Netije

COP31 sammitiniň teoretiki maksatlardan howanyň üýtgemegine garşy göreşde anyk durmuşa geçirilişine öwrülişik boljakdygyna garaşylýar. Türkiýäniň “durmuşa geçirmek COP” görnüşi, halkara jemgyýetçiliginiň howanyň maliýeleşdirilmegi we zyňyndylary azaltmak meselesindäki ygrarlylygyny barlamak üçin esas berýär.

Mümkin täsirler

Sammitiň kararlary global energiýa syýasatlaryna, önümçilik önümçilik standartlaryna we maliýe akymlaryna gönüden-göni täsir edip biler. Howanyň maliýeleşdirilmegine elýeterliligiň ýeňilleşdirilmegine we esasanam ösýän ýurtlar üçin ýaşyl maýa goýumlarynyň höweslendirilmegine garaşylýar.