WMO: 2026 iň yssy ýyllaryň biri bolar

Bütindünýä Meteorologiýa Guramasy (WMO) 2026-njy ýyl üçin täzelenen klimat maglumatlary öz içine alýan hasabatyny, Türkiýe tarapyndan 2026-njy ýylyň 9-njy noýabrynda başlanan Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň 31-nji konferensiýasynyň çäginde neşir etdi. Hasabatda soňky 12 ýylyň iň yssy döwürdigi nygtalsa-da, 2026-njy ýylyň iň yssy dört ýylyň arasynda boljakdygy mälim edildi.

Global temperaturanyň ýokarlanmagy haýsy derejä ýetdi?

Bütindünýä Meteorologiýa Guramasynyň maglumatlaryna görä, 2026-njy ýylyň ýanwar-sentýabr aýlarynda dünýädäki ortaça temperatura, senagatdan öňki döwürden takmynan 1,47 dereje ýokarydy. Hasabatda awgust aýyndan bäri täsirini artdyran we dekabr aýyna çenli dowam etmegine garaşylýan güýçli El Niño wakasynyň ýylyň ahyryna çenli global ýylylyga edilýän basyşy hasam artdyrjakdygy aýdylýar. Mundan başga-da, ölçegler başlaly bäri atmosferada parnik gazlary bilen gurşalan ýylylygyň iň ýokary derejä ýetendigi we ummanlaryň bu ýylylygyň 90 göterimini siňdirip, yzly-yzyna 10 gezek temperatura rekordyny goýandygy mälim edildi.

Howanyň aşa hadysalary durmuşa nähili täsir etdi?

Howanyň üýtgemegi sebäpli aşa howa hadysalary, dünýädäki azyk howpsuzlygyny gowşatdy, garyplygy çuňlaşdyrdy we köp sebitde göçmegine sebäp boldy. Europeanewropa yklymynda azyndan 8 ýurtda milli temperatura rekordlary bozuldy we deslapky çaklamalara görä ýylylyk tolkunlarynyň 30 müňden gowrak adamyň ölümine sebäp bolandygy habar berildi. Hasabatda bu ýagdaýyň oba hojalygyna, energetika we transport pudaklaryna çynlakaý päsgelçilikleriň we ykdysady täsirleriň sebäp bolandygy jikme-jik görkezildi.

2026-njy ýylyň 9-njy noýabrynda Türkiýede geçirilen COP31 konferensiýasynda Bütindünýä Meteorologiýa Guramasy 2026-njy ýyldaky dünýädäki ortaça temperaturanyň senagatdan öňki döwürden 1,47 dereje ýokarydygyny we ýylyň iň yssy dört ýylyň arasynda bolandygyny mälim etdi. Parnik gazlarynyň toplanmagy, ummanyň temperaturasynyň rekord derejä ýeten we aşa howa hadysalarynyň Europeewropada 30 müňden gowrak adamyň ölümine sebäp bolan döwürde energiýa balansyny bozandygyny mälim etdi.

Howanyň üýtgemegine garşy göreş prosesi halkara derejesinde Birleşen Milletler Guramasynyň Taraplaryň konferensiýasy (COP) arkaly amala aşyrylýar. Bu konferensiýalarda kabul edilen kararlar ýurtlaryň uglerod zyňyndylaryny azaltmak maksatlaryny we howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak strategiýalaryny kesgitleýär. Raýatlar we jemgyýetçilik guramalary howanyň üýtgemegi baradaky häzirki hasabatlary WMO-nyň resmi kanallary we degişli daşky gurşaw ministrlikleri arkaly yzarlap bilerler we ýerli derejede howanyň hereket meýilnamalary barada maglumat alyp bilerler.

Netije

Çap edilen maglumatlar global ýylylygyň indi teoretiki töwekgelçilik däldigini, durmuşa we ykdysady durnuklylyga gönüden-göni howp salýan anyk krizise öwrülendigini görkezýär. Hususan-da, ummanlaryň gyzmagy we aşa howa hadysalarynyň köpelmegi, howa ulgamyndaky deňsizligiň yzyna gaýdyp bolmajakdygyna çynlakaý duýduryşdyr.

Bu ýagdaý, senagatdan öňki döwürden bäri hasaba alnan 1,47 dereje global klimat maksatlary üçin iň möhüm çäkde bolandygyny görkezýär. Howanyň üýtgemeginiň täsirleriniň diňe bir daşky gurşaw däl, eýsem saglyk, oba hojalygy we ykdysadyýet ýaly köp ölçegli krizis hökmünde dolandyrylmalydygy düşnüklidir.

Mümkin täsirler

Bu dowam edýän ýylylyk tendensiýasy azyk önümleriniň bahasynyň ýokarlanmagyna we ýakyn döwürde oba hojalygynyň önümçiliginde ýitginiň döremegine sebäp bolup biler. Esasanam energiýa we transport infrastrukturasynda ýüze çykyp biljek bökdençlikler, global üpjünçilik zynjyrlaryna ýaramaz täsir edip, ýaşaýyş çykdajylaryny ýokarlandyryp biler.

Mundan başga-da, aşa howa hadysalarynyň köpelmegi bilen saglyk ulgamlaryna edilýän basyşyň ýokarlanmagyna we göçümleriň göç hereketlerine itergi bermegine garaşyp bolar. Countriesurtlar bu täze howa şertlerine uýgunlaşmak üçin infrastruktura maýa goýumlaryny çaltlaşdyrmaly we betbagtçylyklary dolandyrmak mümkinçiliklerini ýokarlandyrmaly bolup biler.