Daniýanyň premýer-ministri Frederikseniň NATO sammitinde eden taryhy çagyryşy: "Europeewropa täzeden ýaraglanmaly"

Daniýanyň premýer-ministri Mette Frederiksen NATO-nyň 36-njy döwlet we hökümet baştutanlary sammitinden öň metbugat işgärlerine halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çekdi. Global howpsuzlyk gurşawynyň günsaýyn durnuksyz we howply bolýandygyny belläp, Frederiksen Europeanewropa ýurtlaryny harby kuwwatyny ýokarlandyrmaga we goranyş pudaklaryny güýçlendirmäge çagyrdy.

Europeewropa üçin ýarag we güýçli goranyş senagatyna çagyryş

Daniýanyň premýer-ministri Frederiksen transatlantik bileleşigiň öňüni almagy üçin agza ýurtlaryň goranyş çykdajylaryny we harby önümçiligini artdyrmalydygyny aýtdy. Taryhda iň güýçli goranyş şertnamasynyň bardygyny mälim eden Frederiksen: "Bize has güýçli NATO gerek. Bu güýji goramaly we geljekde durmuşa geçirmeli. Şu gün iň düşnükli habarym, wagt ýitirmän Europeewropany ýaraglandyrmagyň möhüm ähmiýeti."

ABŞ bilen Europeanewropa we transatlantik masştabda birleşdirilen güýçli senagat goranyş bazasyny döretmegiň zerurdygyny belläp, premýer-ministr Ukraina berilýän kömekleriň üznüksiz dowam etmelidigini aýtdy. Russiýa edilýän basyşy ýokarlandyrmagyň möhümdigini aýdyp, Frederiksen: "Ukrainanyň bu söweşde ýeke-täk hukukly ýeňiji bolmagyny üpjün etmelidiris. Biziň agzybirligimiz we bilelikde durmak kararymyz öňkülerinden has möhümdir" -diýdi.

Grenlandiýanyň çekişmelerine gödek reaksiýa: "Territory bitewiligimize hormat goýulmaly"

ABŞ-nyň administrasiýasynyň Grenlandiýa ozalky satyn alma çemeleşmelerini we sebitdäki talaplaryny ýiti tankytlaýan Frederiksen, Daniýa Patyşalygynyň bu meselede eglişiksiz pozisiýasyny ýene bir gezek yglan etdi. Grenlandiýanyň özygtyýarly hukuklaryny ara alyp maslahatlaşyp bolmajakdygyny aýdyp, premýer-ministr şu sözleri ulandy:

"Gynansagam, ABŞ-nyň prezidentiniň bu meseledäki pozisiýasy gaty düşnükli, emma pozisiýamyz hemişe aç-açan: Grenlandiýa düýbünden satylmaýar. Biziň hemmämiz, şol sanda ýaranlarymyz, Grenlandiýanyň halkynyň öz ykballaryny kesgitlemek hukugyna hormat goýmagyna garaşýarys. Biz özygtyýarly döwlet; her kim territorial bitewiligimize we özygtyýarlylygymyza hormat goýmalydyrys.

Kollektiwleýin goranmak we 5-nji madda: "NATO biziň ätiýaçlandyryşymyz"

NATO-nyň özeni bolan köpçülikleýin goranyş ýörelgesine (5-nji madda) doly ygrarlydygy barada habar beren Frederiksen, bu ýörelgäniň ähli agza ýurtlar üçin möhüm kepillikdigini ýatlatdy. Frederiksen: "Birimizden bir zat bolup geçse, hemmeler biri-birimiz üçin durmalydyrys. 5-nji madda biziň ätiýaçlandyryşymyz. Bu Russiýadan uruş howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýan gündogar tarapa degişlidir, ABŞ-nyň 11-nji sentýabrda hüjüm edilende hakykat, Grenlandiýa üçin hem hakykat. Daniýa Patyşalygyny ahyryna çenli gorarys" -diýdi.

Frederiksen ABŞ-nyň NATO-nyň 5-nji maddasyna ygrarlydygyna şübhelenmeýändigini aýdyp, bileleşigiň geljegi barada şeýle baha berdi: "Daniýa we Europeanewropa nukdaýnazaryndan, halkymyň NATO bolmazdan howpsuzlygyny üpjün etmek mümkin däl. Transatlantik sebitindäki adamlaryň howpsuz bolmagy NATO-nyň kömegi bilen, geljekde-de şeýle bolar"

Islandiýanyň Grenlandiýa we Russiýa howpy baradaky beýany

Sammitiň öňüsyrasynda çykyş eden Islandiýanyň premýer-ministri Kristrun Frostadottir Grenlandiýanyň ara alyp maslahatlaşmalaryna-da degdi we Daniýany goldady. Frostadottir "Grenlandiýa Grenlandiýanyň halkyna degişlidir. ABŞ-nyň bir bölegi bolmak islemeýär we bu meselede aç-açan düşünýär" -diýip, çekişmeleri soňlady.

Täze agzalaryň gatnaşmagy we goranyş býudjetleriniň köpelmegi bilen NATO-nyň soňky 12 aýda has güýçli gurluşa eýe bolandygyny mälim eden Islandiýanyň premýer-ministri, bileleşigiň içindäki dinamikanyň oňyn üýtgändigini aýtdy. Frostadottir, emeli meýilnamalaryň we Grenlandiýanyň ara alyp maslahatlaşmalarynyň ýerine, bileleşigiň esasan Russiýadan gelýän göni howplara gönükdirilmelidigini aýtdy.