Deýwid Ben-Gurionyň Gaza baradaky gizlin ýazgylary çap edildi

Ysraýylyň Goranmak ministrligi tarapyndan paýlaşylan arhiw ýazgylarynda Ysraýylyň esaslandyryjy premýer-ministri Deýwid Ben-Gurionyň 1956-njy ýylda Sues krizisinde Gaza zolagyny anneksiýa etmek meselesine bolan çemeleşmesi ýüze çykaryldy. Şol döwrüň harby serkerdesi bilen geçirilen ýygnakda çykyş eden Ben-Gurion sebitiň Ysraýylyň howpsuzlygyna çynlakaý howp saljakdygyny öňe sürdi we "eger men gudrata ynanýan bolsam, gudratlydygyna ynanýaryn" -diýdi.

Gazanyň anneksiýa edilmegi bilen baglanyşykly howpsuzlyk we ilat aladalary

Deýwid Ben-Gurion Gaza zolagyna edilen hüjümleriň ilkibaşda harby zerurlykdygyny mälim etse-de, sebitiň hemişelik anneksiýa edilmeginiň howpsuzlyk we diplomatiýa taýdan çynlakaý netijelere eýe boljakdygyny aýtdy. Ben-Gurion, şol wagt Gazadaky 300 müň adamyň takmynan 190 müňüniň Nakba döwründe öýlerinden çykmaly palestinaly bosgunlardygyny görkezip, bu ilatyň garşylygynyň Ysraýyl üçin durnukly howp saljakdygyny aýtdy.

Halkara izolýasiýa we ýarag üpjünçiligi barada duýduryş

Deýwid Ben-Gurion Birleşen Milletler Guramasynyň kararlaryna garamazdan Gazany basyp almagy dowam etdirmegiň Ysraýylyň halkara arenasynda izolýasiýa edilmegine sebäp boljakdygyny aýtdy we bu ýagdaýyň izolýasiýa edilmegi Ysraýyly ýarag üpjünçiligi meselesinde kyn ýagdaýa saljakdygyny duýdurdy. Müsüriň Sues kanalyny millileşdirmegi bilen başlanan etapda Ysraýyl, Angliýa we Fransiýa 1956-njy ýylyň 29-njy oktýabrynda Müsüre garşy bilelikdäki hüjüm gurady we Ysraýyl goşuny Sinaý ýarym adasyny we Gaza zolagyny basyp aldy. Şeýle-de bolsa, halkara jemgyýetçiliginiň we esasanam ABŞ-nyň güýçli basyşy netijesinde Ysraýyl basyp alnan ýerlerden çekilmeli boldy.

Ysraýylyň esaslandyryjy premýer-ministri Deýwid Ben-Gurion 1956-njy ýyldaky Sues krizisinde goşun serkerdesi bilen bolan duşuşygynda Gaza zolagynyň anneksiýa edilmeginiň Ysraýyla howpsuzlyk we diplomatiýa taýdan uly ýük getirjekdigini öňe sürdi we "Sebitiň deňiz tarapyndan ýuwudylmagyny isleýärin" diýdi. Bu ýazgylar, Ysraýylyň döredilen döwründe strategiki çemeleşmelerini we sebite howpsuzlyk düşünjesini görkezýän taryhy resminama.

Göz öňünde tutulan ýazgylar Ysraýylyň Goranmak ministrliginiň arhiw gözlegleriniň çäginde köpçülige paýlaşyldy we Middleakyn Gündogaryň taryhy bilen baglanyşykly döwrüň karar beriş işlerine ýagtylyk berdi. Taryhy resminamalary gözden geçirmek, sebitdäki häzirki syýasy we harby ýagdaýyň fonuna düşünmek isleýän gözlegçiler we jemgyýetçilik üçin esasy çeşme bolup durýar.

Netije

Bu ýüze çykýan ýazgylar, Ysraýylyň döredilen döwründe ýolbaşçylygynyň Gaza zolagyny territorial girdeji däl-de, uzak möhletleýin howpsuzlyk we demografiki töwekgelçilik hasaplaýandygyny görkezýär. Ben-Gurionyň anneksiýa garşy garaýşy, şol döwürde halkara kanunylygyny saklamak we ýarag üpjünçiligi ýaly Ysraýylyň strategiki garaşlylygyny ileri tutýandygyny subut edýär.

Bu ýagdaý, Ysraýylyň daşary syýasatynda howpsuzlyga gönükdirilen pragmatizmiň taryhy taýdan agdyklyk edendigini görkezýär. Bosgun ilatynyň sebitde bolmagy, Ysraýylyň şol döwürdäki strategiki meýilnamalaşdyryşynda "garşylygyň merkezi" hökmünde häsiýetlendirilip, häzirki konflikt dinamikasynyň gelip çykyşy barada möhüm maglumatlary berýär.

Mümkin täsirler

Bu neşir edilen resminamalaryň Ysraýyl-Palestina meselesiniň taryhy kökleri baradaky akademiki we syýasy jedelleriň güýçlenmegine garaşylýar. Hususan-da, bosgunlar meselesiniň taryhy fon we sebitdäki anneksiýa ara alyp maslahatlaşmalary taraplaryň häzirki diplomatik gepleşiklerdäki argumentlerini goldamak ýa-da tankytlamak üçin ulanylyp bilner.

Mundan başga-da, şeýle arhiw ýazgylaryny paýlaşmak Ysraýylyň içerki syýasatynda döwletiň esaslandyryş ýörelgeleri we howpsuzlyk syýasatlary barada pikir alyşmak üçin täze esas döredip biler. Halkyň döwletiň ozalky strategiki kararlaryna şeýle resminamalar arkaly gaýtadan baha bermegi, onuň Eastakyn Gündogardaky häzirki krizislere bolan garaýşyna täsir edip biler.