El Niño we geosyýasy krizisler oba hojalygyna täsir edýär: Kakao bahalaryny 6 aýlap saklap bolmaz

Global haryt bazarlary geosyýasy dartgynlylygyň güýçlenmegi we adatdan daşary howa hadysalarynyň täsiri sebäpli çalt depginde geçýär. Üpjünçilik aladalary iň ýokary derejesine ýeten hem bolsa, esasanam oba hojalygynyň topar önümlerinde, geçen aý bahalarda ep-esli ýokarlandy. Global azyk üpjünçiligi zynjyryna howp salýan bu ösüşler, bir marketsa bazarlarynda oba hojalyk önümleriniň grafiklerini ýokarlandyrdy.

Gara deňziň dartylmagy we adaty bolmadyk howa şertleri dänäniň bahasy ýokarlandy

Geçen aý Çikago söwda bir Exchangeasynda satylan oba hojalyk önümlerinde ep-esli ösüş boldy. Bir bugdaýyň bahasyna baha berlende bugdaýda 21 göterim, mekgejöweniň 16 göteriminde, soýada 8,5 göterim we tüwi 9,2 göterim ýokarlandy. ABŞ-da ýerleşýän haryt bir exchangeasy kontinentara bir Exchangeasynyň (ICE) maglumatlaryna görä, şeker 21,5 göterim, pagta bolsa funt sterlinginde 13,9 göterim ýokarlandy, kofeniň bahasy 1 göterim azaldy.

Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky barha möwjeýän dartgynlyk Gara deňziň däne söwdasyna gönüden-göni zyýan ýetirýär. Gara deňizde däne ýüklemek işleri özara hüjümler sebäpli togtadyldy we portlaryň ýapylmagy bugdaýda global üpjünçilik krizisine sebäp boldy we bahalaryň birden ýokarlanmagyna sebäp boldy. Edil şonuň ýaly-da, mekgejöweniň bahasynyň ýokarlanmagynda El Niño guraklygy we geosyýasy töwekgelçilikler esasy rol oýnady. Braziliýada önümçiligiň peselmegi we ABŞ-da hasyl ýitgisi mekgejöwen bazaryny goldaýan bolsa, nebitiň bahasynyň ýokarlanmagy hem bu prosesi çaltlaşdyrdy. Nebitiň bahasynyň ýokarlanmagy, dünýäde öndürilýän mekgejöweniň takmynan 60 göteriminiň senagat ýerlerinde ulanylýandygy we biodizel önümçiliginde mekgejöwenlere bolan islegiň ýokarlanmagy sebäpli bahalary ýokarlandyrdy.

Beýleki tarapdan, Hytaýyň güýçli soýa islegi we Günorta Amerikada önümçiligiň azaljakdygy baradaky çaklamalar soýa bahalaryny goldaýan esasy faktorlardy. Aziýada, esasanam Hindistanda musson ýagyşlary, tüwi öndürijiligi baradaky aladalary artdyrýar, Braziliýada ýagyşyň köpeljekdigi baradaky çaklamalar kofe bahalarynyň gowşamagyna sebäp boldy. Şekeriň bahasynyň ýokarlanmagynda nebitiň bahasy aýgytly boldy; Gant şugundyrynyň etanol önümçiliginde çig mal hökmünde ulanylmagy öndürijilere ýokary nebit bahasy bolan döwürde şekeriň ýerine etanol öndürmäge ugrukdyrýar. ABŞ-nyň pagta öndürýän sebitlerinde dowam edýän güýçli guraklyk we temperatura pagta üpjünçiligini basyp ýatyrmagyny dowam etdirýär.

Kakao bahalarynda taryhy öwrülişik: Alty aýlyk üznüksiz ýokarlanma

Geçen ýyl düýpli pese gaçmagy bilen maýadarlary geň galdyran kakao bazaryndaky şemal bu ýyl düýbünden tersine boldy. Halkara bazarlarynda bir tonna kakaonyň bahasy geçen aý 25.5 göterim ýokarlamak bilen 6 müň 771 dollara ýetdi we şeýlelik bilen yzly-yzyna altynjy aý ýokarlanmak tendensiýasyny dowam etdirdi.

Şeýle-de bolsa, Günbatar Afrikada gurakçylyk aladalarynyň ýeňilleşmegi we hasyllylygyň ýokarlanmagy sebäpli geçen ýyl halkara bazarlarynda 48,1 göterim bilen kakao taryhynda iň pes ýyllyk pese gaçdy. 2026-njy ýyla çenli gowşak başlangyjy bolan we ýanwar aýynda 31,3 göterim, fewral aýynda 30,7 göterim pese gaçandygyny hasaba alan Kakao, bu seneden soň külünden çykdy. Mart aýynda 14,3 göterim, aprel aýynda 8,2 göterim, maý aýynda 9,9 göterim, iýun aýynda 29,4 göterim we iýul aýynda 6,3 göterim gymmatlyk gazanan Kakao dünýä bazarlarynda iň köp gürlenýän haryt boldy.

Hünärmenler duýduryş: Günbatar Afrikada üpjünçilik krizisi çuňlaşyp biler

Intesa Sanpaolo Uly haryt ykdysatçysy Daniela Korsini bu meselede beren baha berişinde kakao bahalarynyň bu düýpli ýokarlanmagynyň köp derejeli sebäpleriniň bardygyny aýtdy. Corsini: "Eastakyn Gündogardaky söweşiň güýçlenýän energiýa çykdajylary, howanyň üýtgemeginiň hroniki täsiri we El-Niño sebäpli ýüze çykan rekord temperatura hasyllara gönüden-göni täsir etdi" -diýdi. Günbatar Afrikada üpjünçilik zynjyrynyň kesilmeginiň ýakyn aýlarda hasam erbetleşip biljekdigini bellän Korsini, El-Niñonyň sebitde gury Harmattan şemalyny güýçlendirendigini we kakao agaçlaryna uly zyýan ýetirendigini aýtdy. Bu ýagdaýyň analitikleri 2026/27 global üpjünçilik artykmaç çaklamalaryny azaltmaga mejbur edendigini mälim eden Korsini, dünýä kakao bazarynda esasanam Aziýanyň güýçli islegi sebäpli üpjünçilik defisit töwekgelçiliginiň bardygyny aýtdy.

Rabobank Haryt Analitigi Oran van Dort hem şuňa meňzeş aladalary paýlaşdy we 2026/27 möwsüminde önümçilik aladalarynyň kakao ýörişine başlan esasy uçgun bolandygyny aýtdy. Wan Dort: "Bu aladalar El-Niño töwekgelçiligine we Piliory kenarlarynda we Ganada ekinleriň ösüşiniň we gülläp ösmeginiň haýal depginine gönükdirilendir" -diýdi. Analitik, bazardaky nyrh düşünjesiniň esasan iň erbet El Niño ssenariýleri we gowşak girdeji garaşmalary bilen emele gelendigini mälim edip, bu ýagdaýyň satyn alma islegini we spekulýatiw maýadarlaryň garaşyşlaryny hasam artdyrýandygyny aýtdy.