Energetika boýunça doly garaşsyzlygyň maksady: Ministr Baýraktar Türkiýanyň ýol kartasyny yglan etdi

Energetika we tebigy serişdeler ministri Alparslan Baýraktar, "Krizisler döwründe ynsanperwer diplomatiýa" atly esasy mowzuk bilen ýaş diplomatiýa birleşigi (GDD) tarapyndan gurnalan Bosfor diplomatiýa forumynyň 2026 (BDF'26) çäginde möhüm beýanatlar berdi. Forumyň "Global ulgamyň iň esasy nokady: Energetika diplomatiýasy" atly sessiýasynda çykyş eden Baýraktar, Türkiýäniň energiýa garaýşyny we daşary ýurt garaşlylygyny aç-açan habarlar bilen ýok etmek kararyny açdy.

Ösüp barýan ýurtlaryň energiýa zerurlyklarynyň günsaýyn artýandygyny belläp, ministr Baýraktar häzirki zaman dünýäsinde energiýasyz durmuşyň pikir edip bolmajakdygyny aýtdy. Türkiýe üçin ýagdaýyň üýtgeşik däldigini mälim eden Baýraktar, barha artýan islegi daşarky çeşmeleriň ýerine doly içerki çeşmeler bilen kanagatlandyrmagyň ýurduň ykdysadyýetine ägirt uly goşant goşjakdygyny aýtdy.

Global krizisleriň kölegesinde içerki energiýanyň strategiki ähmiýeti

Türkiye 2022-nji ýylda energiýa importy üçin takmynan 100 milliard dollar býudjet bölüp berendigini ýatladýan ministr Baýraktar, bu çeşmäni ýurduň içinde saklamagyň makroykdysady deňagramlylyk nukdaýnazaryndan möhüm ähmiýete eýe bolandygyny aýtdy. Energetika bilen öz-özüni üpjün etmegiň geosyýasy nukdaýnazardan uly güýç çeşmesidigini aýdan Baýraktar, Eastakyn Gündogardaky dartgynlygyň global energiýa liniýalaryna edýän täsirini mysal hökmünde getirdi. Eýranda ýüze çykan krizisleriň Hormuz bogazyndaky nebit we LNG tankerleriniň iberilmegine gönüden-göni täsir edendigini mälim eden Baýraktar, bu ugurdan nebit zerurlygynyň diňe 10 göterimini üpjün edýändigi sebäpli, Türkiýäniň bu prosese ýaramaz täsir etmeýändigini, ýöne garaşlylygy ýokary ýurtlaryň üpjünçilik meselesiniň çynlakaýdygyny aýtdy.

Ministr Baýraktar, energiýa üpjünçiligi howpsuzlygynda kynçylyk çekýän ýurtlaryň sarp edişini azaldyp başlandyklaryna ünsi çekdi we içerki we täzelenip bilýän çeşmelerden energiýa üpjünçiliginiň ýurtlaryň geljegini strategiki, geosyýasy we ykdysady nukdaýnazardan halas etjekdigini aýtdy. Türkiýäniň esasy maksadynyň daşary ýurt energiýa çeşmelerine garaşlylygyny bütinleý ýok etmekdigini gaýtalap, Baýraktar, bu çäkden geçensoň, Türkiýäniň ykdysadyýeti we syýasy pozisiýasynyň has sarsmaz güýje ýetjekdigini aýtdy.

2035 Görüş: Elektrik islegi we tehnologiki özgeriş

Ministr Baýraktar, energiýa boýunça doly garaşsyzlyk ugrundaky 2035-nji ýyldaky maksatlara gönükdirilendigini aýtdy; Nebit gözleg-önümçiligine, energiýa netijeliligine we gaýtadan dikeldilýän energiýa maýa goýumlarynyň yzygiderli dowam edýändigini habar berdi. Türkiye, esasanam elektrik önümçiliginde güýçli infrastrukturanyň bardygyny we sarp ediş tarapynda uly özgerişlikleriň bardygyny aýtdy. Häzirki hasabyň defisitiniň iň uly bölegi bolan nebit we tebigy gaz importyny azaltmak arkaly bu ýükleri doly ýok etmegi maksat edinýändiklerini aýtdy.

Baýraktar, emeli intellektiň, maglumat merkezleriniň, robot tehnologiýalarynyň we elektrik ulaglarynyň giňden ulanylmagy bilen geljekde global elektrik isleginiň has-da artjakdygyny çaklaýandyklaryny aýtdy we suw ýetmezçiligine garşy göreşmek üçin ulanylýan deňiz suwlaryny arassalaýjy desgalaryň hem bu rolda rol oýnajakdygyny aýtdy. Şeýle hem, Türkiýäniň bu ägirt uly islegi ekologiýa taýdan arassa, ýadro we gaýtadan dikeldilýän çeşmeler bilen kanagatlandyrmak üçin taýýarlyk işlerini tamamlandygyny aýtdy.

Gabar, Sakarya we Akkuyu: Türkiýäniň ykbalyny üýtgeden taslamalar

energyurduň energiýa geljeginde "oýun çalşyjy" rol oýnaýan taslamalara salgylanyp, Baýraktar; Gabar Sakarya gaz ýatagynyň we Akkuyu atom elektrik stansiýasynyň ähmiýetine ünsi çekdi. Gabaryň diňe bir nebit öndürmek bilen çäklenmän, eýsem sebitiň halkynyň durmuş-ykdysady ösüşine goşan goşandy bilen-de aýratyn ähmiýete eýedigini mälim etdi. Sakarya gaz ýatagynyň tutuşlygyna türk inersenerleri, geologlary we içerki seýsmiki / buraw gämileri tarapyndan gurlan taryhy üstünlikdigini aýtdy.

Gara deňizdäki tebigy gaz önümçiligi barada gowy habar beren Baýraktar, ýylyň ahyrynda önümçilik kuwwatynyň iki esse artjakdygyny habar berdi. Osmangazi platformasynyň birnäçe hepdäniň içinde Gara deňizdäki täze nobatdaky ýerine geçjekdigini we önümçiligiň ýokarlanmagy bilen import edilýän gaz çykdajylarynyň azaljakdygyny aýtdy. Hormuz bogazyndaky krizisleriň energiýa infrastrukturasyny nyşana öwürendigini ýatladyp, içerki önümçiligiň ähmiýetini ýene bir gezek tassyklady.

Baýraktar, Türkiýeniň 70 ýyllyk ýadro energiýasy baradaky arzuwynyň Akkuyu bilen hakykata öwrülendigini mälim etdi we ýakyn birnäçe aýyň içinde ilkinji reaktordan elektrik energiýasynyň öndüriljekdigini we Türkiye resmi taýdan ýadro ligasyna girjekdigini habar berdi. Kiçijik modully reaktorlaryň (SMR) ýadro energiýasynda ikinji döwre başlandygyny mälim eden ministr, Türkiýanyň bu täze nesil tehnologiýasynda öz in engineeringenerçilik güýji bilen öz çeşmelerini öndürmek ukybyna ýetmegi maksat edinýändigini aýtdy. Ahyrynda, ýadro tehnologiýasy bäsleşiginiň sentýabr aýynda TEKNOFEST-iň çäginde üçünji gezek geçiriljekdigini habar berdi.