Energetika howpsuzlygy we krizisler TRT Bütindünýä forumynda ara alnyp maslahatlaşyldy

Stambul Kongres merkezinde geçirilen TRT Bütindünýä forumynyň çäginde "Energetika krizisleriniň täsiri: basyş astyndaky guramalar" atly panel geçirildi. "Merkezden daşlaşdyrylan dünýä: Düzgünler şowsuz bolanda kim öňde barýar?" Mowzuk bilen gurnalan forumda energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygy, geosyýasy töwekgelçilikler we ýurtlaryň krizis dolandyryş strategiýalary ara alnyp maslahatlaşyldy.

Türkiýe nädip energiýa merkezine öwrülmegi meýilleşdirýär?

Milli aňtaw akademiýasynyň başlygy Talha Köse, Türkiýe strategiki ýerleşişini ulanyp, energiýa köprüsinden energiýa merkezine geçmegi maksat edinýändigini aýtdy. Köse, Türkiýäniň Eastakyn Gündogar, Merkezi Aziýa we Hazar ýurtlary bilen diplomatik gatnaşyklary bilen turbageçirijiler we söwda ýollaryny üpjün edendigini aýtdy we "Maliýe, goranmak, diplomatiýa we araçylyk mümkinçiliklerimiz bilen bu ýerde hakyky energiýa merkezini durmuşa geçirmek isleýändigimizi Eastakyn Gündogara, Merkezi Aziýa we Hazar ýurtlaryna görkezýäris" -diýdi.

Europeewropa energiýa krizisini nähili dolandyrýar?

Energetika üçin jogapkär EUB Komissiýasynyň öňki agzasy Kadri Simson Europeewropa Russiýa-Ukraina söweşinden soň başdan geçiren energiýa kynçylyklaryny ýeňip geçmek üçin gaýtadan dikeldilýän energiýa tarap öwrülendigini aýtdy. Simson 2022-nji ýylda import üçin ýewropalylaryň 600 milliard ýewrodan gowrak töleg töländigini ýatlatdy we gün we ýel energiýasynyň kuwwatyny ýokarlandyrmak arkaly ýangyç ýangyjyna garaşlylygyň azalýandygyny aýtdy. Şeýle hem, Günorta gaz koridorynyň üpjünçiligiň howpsuzlygynda möhüm rol oýnaýandygyny mälim etdi.

Milli aňtaw akademiýasynyň prezidenti Talha Köse, EUB-niň energiýa boýunça öňki komissary Kadri Simson, Moldowanyň öňki premýer-ministriniň orunbasary Niku Popesku we Genevaenewa Howpsuzlyk Syýasat merkezinden Aleksandr Matas tarapyndan dolandyrylýan panelde 2026-njy ýylyň 7-nji noýabrynda Stambulda energiýa krizisleriniň institusional we geosyýasy täsirleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

2017-nji ýyldan bäri TRT tarapyndan gurnalan TRT Bütindünýä forumy, global meseleleriň çözülmegi üçin diplomatik gepleşik kanallaryny açyk saklamagy maksat edinýän halkara platforma. Forumda ara alnyp maslahatlaşylan energiýa howpsuzlygy we araçylyk çäreleri, Türkiýäniň sebitdäki krizislerdäki işjeň roluny we halkara jemgyýetçiligini energiýa üpjünçiligindäki möhüm ornuny görkezmegi maksat edinýär.

Netije

Energetika krizisleri diňe bir ykdysady çykdajy däl, eýsem geosyýasy özgerişler hem bolup görünýär. Russiýa-Ukraina urşy bilen çuňlaşdyrylan üpjünçilik problemalary Europeewropany gaýtadan dikeldilýän energiýa çalt geçmäge mejbur edýär we Türkiýe ýaly üstaşyr ýurtlaryň araçylyk we energiýa merkeziniň strategiýalaryny has gymmatly edýär.

Countriesurtlaryň energiýa garaşlylygyny azaltmak boýunça edýän tagallalary, milli howpsuzlyk üçin ýerli çeşmelere we köp ugurly üpjünçilik liniýalaryna maýa goýmagyň zerurdygyny görkezýär. Diplomatiýa we araçylyk mümkinçilikleriniň iň bolmanda krizis döwründe energiýa akymynyň dowamlylygyny üpjün etmekde tehniki infrastruktura ýaly möhümdigine düşünilýär.

Mümkin täsirler

Türkiýanyň energiýa merkezi bolmak maksadyna gönükdirilen maýa goýumlary, sebitdäki energiýa söwdasynda ýurduň söwdasyny artdyryp biler. Europeewropanyň täzelenip bilýän energiýa geçiş depgini, ýangyç bahalarynyň üýtgemegine garşy kontinentde durnuklylygy üpjün edip biler.

Moldowada bolşy ýaly, energiýa üpjünçiligini diwersifikasiýa edýän ýurtlaryň geosyýasy basyşlara has çydamly bolmagyna garaşylýar. Dünýä energiýa bazarlarynda täze gatnaşyjylaryň araçylyk rolunyň ýokarlanmagy, geljekdäki energiýa krizislerini diplomatik ýollar arkaly çözmek mümkinçiligini güýçlendirip biler.