Erhürman: Kipr meýilnamasy Türkiýanyň razylygy bolmazdan durmuşa geçirilip bilinmez

Demirgazyk Kipr Türkiýe Respublikasynyň prezidenti Tufan Erhürman Gresiýanyň metbugatynda Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Kipr meselesi üçin täze çözgüt meýilnamasyny taýýarlaýandygy baradaky aýyplamalar barada takyk beýanat berdi. Erhürman, Türkiýeniň razylygy bolmazdan hiç hili çözgüt meýilnamasynyň durmuşa geçirilmejekdigini aýtdy.

Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan teklip edilen çözgüt meýilnamasy

Gresiýanyň metbugatyna görä, Kipr meselesini çözmek üçin BMG-nyň Europeanewropa Bileleşiginiň (EUB) çäginde has çeýe gurluşy göz öňünde tutýan täze çözgüt meýilnamasyny taýýarlandygy aýdylýar. Bu meýilnama, ozal ylalaşylan federasiýa modellerinden has gowşak gurluşy öz içine alýar. Erhürman türk tarapyň hiç haçan çözgüt tapmagyň öňüni alýan ýol kartasyna ädim ätmejekdigini aýtdy.

Erhürman türk tarapyň deňlik, howpsuzlyk we hukuklar meselesinde eglişik etmejekdigini we gepleşikler döwründe ozal kesgitlenen ýörelgelerden daşlaşmajakdygyny aýtdy. Bu sözler, Kipr türk tarapynyň çözgüt gözlemekde tutanýerliligini we Türkiýanyň kepillendiriji rolunyň ähmiýetini ýene bir gezek görkezdi. Türk tarapynyň bu etapda sabyrly we tutanýerli garaýyş görkezjekdigini aýtdy. Erhürman Kipr türk tarapynyň manipulýasiýa edilmejekdigini we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri arkaly wagyz etmejekdigini aýtdy.

Şu nukdaýnazardan, HHR-iň çözgüt prosesi barada maglumat ýygnaklaryny gurandygy we halka takyk maglumatlar bilen maglumat bermegini dowam etdirjekdigi mälim edildi. Erhürman, bu proses barada takyk maglumatlaryň syýasy partiýalar, ýaşlar toparlary, kärdeşler arkalaşyklary we ykdysady guramalar bilen bilelikde paýlaşyljakdygyny mälim etdi.

Kipr grek metbugatynyň talaplary we çözgüt modeli

Gresiýanyň metbugatynda berlen habarlara görä BMG-nyň çözgüt modeli soňky ýyllarda ara alnyp maslahatlaşylan 'agyr federasiýa' modeline gaýdyp gelmegi öz içine almaýar. Munuň ýerine, iki jemgyýetçilik we iki zonal federasiýa esaslanýan has çeýe gurluş teklip edilýär. Bu modeliň Kipr grek tarapynyň federasiýa, Kipr türk tarapynyň konfederasiýa hökmünde suratlandyryp bilýän gurluşy öz içine alýandygy öňe sürülýär. Ara alnyp maslahatlaşylan modeliň, Krans Montana prosesinde öňe çykan kartalara meňzeş ýer we syýasy deňlik deregine ykrar edilmegi öz içine alýandygy öňe sürülýär.

Aýdylyşyna görä, bu çözgüt meýilnamasy Kipr Türk tarapynyň syýasy deňligini we halkara status talaplaryny öz içine alýar. Erhürman geçmişde gün tertibine getirilen kartalary we teklipleri täzeden ara alyp maslahatlaşmakdan ägä bolmalydygyny aýtdy.

Iki esaslandyryjy döwlet modeli

Habarlara görä, teklip edilýän model iki esaslandyryjy döwletiň arasyndaky boş gatnaşyklar sebäpli döredilen döwlet gurluşyny göz öňünde tutýar. Federal gurluşlardan tapawutlylykda bilelikdäki ygtyýarlyklary azaltmak we gündelik dolandyryşy esasan esaslandyryjy döwletlere goýmak meýilleşdirilýär. Merkezi hökümet diňe halkara we EUB wekilçiliklerinde işlemegi maksat edinýär.

Bu ulgamda iki aýry parlamentiň we federal meseleler boýunça gözegçilik wezipesini ýerine ýetirjek gurluşyň göz öňünde tutulýandygy aýdylýar. Mundan başga-da, Kipr türk tarapynyň syýasy deňlik baradaky talaplaryny kanagatlandyrmak üçin azyndan bir Kipr türk agzasynyň oňyn ses berişliginiň Ministrler Geňeşiniň kararlarynda bolmalydygy nygtalýar. Halk köpçüligine dogry habar berilmelidigini we çözgüt tapyşynyň çynlakaý dowam etdirilmelidigini aýtdy. TRNC-iň bu işdäki tutanýerliligine we salkynlygyna zyýan bermejekdigini habar berdi.

Türkiýanyň kepillik rolunyň ähmiýetine ýene bir gezek ünsi çeken Erhürman, türk tarapynyň manipulýasiýa we daşarky täsirlerden ägä bolmalydygyny aýtdy. Kipr türk tarapynyň çözgüt prosesi bilen baglanyşykly ähli wakalary ýakyndan yzarlajakdygyny we maksadynyň Kiprde hemişelik parahatçylygy gazanmakdygyny aýtdy.

Sözümiň ahyrynda, Erhürman -yň aýdan sözleri, Kipr türk tarapynyň we Türkiýanyň çözgüt işinde tutýan ornunyň ýene bir gezek görkezilendigini görkezýär. Bu etapda ähli taraplaryň gepleşiklerde we hyzmatdaşlykda hereket etmegi möhümdir.