EUB taryhynda möhüm pursat: Kontinentiň daşyndaky ýurt ilkinji gezek agza bolýar!

Strasburgda geçirilen Europeanewropa Parlamentiniň (EP) Baş Assambleýasy taryhy pursady kabul etdi. Europeanewropa Komissiýasynyň prezidenti Ursula fon der Leýen her ýyl "Bileleşigiň ýagdaýy" ýüzlenmesinde Europeanewropa Bileleşiginiň (EUB) serhetlerinden geçjek we Kanada bilen gatnaşyklary görlüp-eşidilmedik derejä çykarjak strategiki ädimleri yglan etdi. Kanadanyň premýer-ministri Mark Karniniň hem gatnaşan bu taryhy sessiýasynda iki geografiýanyň arasyndaky medeni, taryhy we gumanitar gatnaşyklaryň sarsmaz güýji nygtaldy.

CETA söwda mukdaryny 75 göterim ýokarlandyrmak bilen öz ýaşyny subut etdi

Won der Leýen EUB bilen Kanadanyň arasynda hereket edýän Giňişleýin Ykdysady we Söwda Ylalaşygy (CETA) tarapyndan döredilen ägirt uly ykdysady ösüşe ünsi çekdi. Ylalaşygyň netijesinde 10 ýylyň içinde ikitaraplaýyn haryt söwdasynyň 75 göterim ösendigini mälim eden Komissiýanyň başlygy, bu üstünligiň dünýä ykdysadyýetinde erkin söwda şertnamalarynyň üýtgeýän güýjüni aýdyň subut edýändigini aýtdy.

Geljegiň Howpsuzlyk we Tehnologiýa Bileleşigi döredilýär

Won der Leýen, iki döwletiň emeli intellektden başlap, howanyň üýtgemegine garşy göreşe, Arktika sebitinden global geosyýasy deňagramlylyga çenli dürli meseleler boýunça umumy düşünjäniň bardygyny mälim etdi; Ukrainany goldamak, goranyş senagaty, möhüm çig mal üpjünçiligi we üpjünçilik zynjyrynyň howpsuzlygy ýaly möhüm meseleler boýunça doly utgaşdyrylýandyklaryny aýtdy. CETA-dan çykyp, gelejek üçin sarsmaz bileleşik gurjakdyklaryny mälim eden fon der Leýen, "Ösüşiň we ykdysady howpsuzlygyň umumy sebitini dörederis" diýmek bilen täze döwrüň parolyny goýdy.

Bu nukdaýnazardan akylly önümçilik, tehnologiýa hyzmatdaşlygy, goranyş infrastrukturasyny birleşdirmek, kwant tehnologiýalary, kiberhowpsuzlyk we batareýa önümçiligi ýaly strategiki ugurlarda hyzmatdaşlyk çuňlaşdyrylar. Global bäsdeşlikde tapawutlanjak bu ädimleriň haýsydyr bir üçünji ýurdy nyşana alman, iki ýaranlygyň bilelikdäki güýjüni güýçlendirmegi maksat edinýändigi mälim edildi.

"Birleşýän agzalyk" üçin Kanada taryhy çakylyk

Iki aktýoryň arasyndaky global durnuklylyk üçin strategiki gatnaşyklaryň möhüm ähmiýetine ünsi çekip, fon der Leýen gatnaşyklary mümkin boldugyça ýokary derejä çykarmak isleýändiklerini aýtdy. Sapakdan soň Kanadanyň premýer-ministri Mark Karni bilen çykyş eden fon der Leýen, "Kanadanyň EUB-ne ilkinji assosiasiýa agzasy bolmagy üçin ýol açmak üçin siziň bilen işleşmek isleýärin" -diýdi.

Diplomatik proses resmi ýagdaý üçin başlaýar

Häzirki EUB esaslandyryjy şertnamalarynda "assosiasiýa agzalyk" diýlip kesgitlenen resmi status ýok. Bu fon der Leýeniň teklibini EUB taryhynda düýbünden üýtgeşik başlangyç edýär. Teklipi durmuşa geçirmek üçin taraplaryň ýakyn wagtda stoluň başynda oturyp, hukuk binýadynyň jikme-jikliklerini aýdyňlaşdyrmagyna garaşylýar.

Adaty ýagdaýlarda, EUB şertnamasyna laýyklykda, bileleşige doly agza bolmak üçin diňe geografiki taýdan "Europeanewropa döwletleri" bolan ýurtlar ýüz tutup bilerler. Kanada geografiki ýerleşişi sebäpli bu kesgitlemeden aýrylýar. Şol sebäpli işlenip düzüljek täze formula global diplomatiýanyň taryhynda öwrülişik nokady bolar.