Gämi gatnawy Hormuz bogazynda kadaly ýagdaýa gelýär

Hormuz bogazy dünýä söwdasynda strategiki ähmiýete eýe bolup, soňky döwürde ABŞ bilen Eýran arasynda bolup geçen konfliktler sebäpli söwda gämi gatnawy togtady. Şeýle-de bolsa, soňky wakalar bilen Bosfordaky işjeňlik ýene-de artyp başlady.

Bosforda ulag adaty ýagdaýa ýakynlaşýar

Uruşdan öň her gün ortaça 130 söwda gämisi geçýän Hormuz bogazy bu çaknyşyklaryň başlanmagy bilen ep-esli azaldy. Birnäçe günüň dowamynda diňe bir gämi Bosfor bogazyndan geçse-de, söweşiň 100 gününde her gün ortaça 10 gämi Bosfor deňzinden geçýärdi.

Şeýle-de bolsa, soňky günlerde ABŞ bilen Eýranyň arasynda baglaşylan 14 maddalyk şertnamadan soň Bosfor deňzinden geçýän gämileriň sanynyň ep-esli artandygy hasaba alyndy. Iýun aýynyň 18-den 22-i aralygynda Bosfor bogazyndan geçýän gämileriň sany 172-e ýetdi we ortaça 34 gämi her gün geçip, uruşdan öňki derejäniň 25 göterimine ýetdi. 22-nji iýunda azyndan 7 million barrel Eýran çig nebitini göterýän dört sany super tankeriň Bosfor bogazyndan geçendigi habar berildi. Soňky bäş günde 13 million barrelden gowrak Eýran çig nebit halkara alyjylara gowşuryldy.

Mundan başga-da, bu döwürde Saud Arabystanyndan, Yrakdan, Katardan we Birleşen Arap Emirliklerinden ýüklenen çig nebit tankerleriniň sany hem artdy. Häzirki wagtda “Universal Glory” we “Monte Urbasa” ýaly tankerler, türk wagty bilen 12.30-da Bosfordan geçýän söwda gämileriniň ünsüni özüne çekdi. Bu gämiler degişlilikde Günorta Koreýa we Hindistana ugradyldy. Birinji tapgyr 21-nji iýunda tamamlanan gepleşiklerde 14 maddalyk şertnamanyň tehniki jikme-jiklikleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

Kataryň we Pakistanyň Daşary işler ministrlikleri tarapyndan çap edilen bilelikdäki beýannamada taraplaryň düşünişmek memorandumyna laýyklykda ýokary derejeli komitet döretmek barada ylalaşandyklary mälim edildi. Iň soňky şertnama 60 günüň içinde tamamlanar.

Geljekde bolup biljek ösüşler

Gepleşikleriň birinji tapgyryndan soň şertnamany durmuşa geçirmegiň mehanizmleri barada ylalaşyk gazanyldy. Sanksiýalary aýyrmak, ýadro meseleleri, üýtgedip gurmak we ykdysady ösüş ýaly ugurlarda iş toparlaryny döretmek kararyna gelindi.

Bu wakalar Hormuz bogazynda söwda gämileriniň gatnawynyň hasam artyp biljekdigini görkezýär. Ylalaşyk doly ýerine ýetirilen halatynda Bosforyň täjirçilik ähmiýeti ýene öňki derejesine çykyp biler.