Global bazarlarda uruş duýduryşy: Geosyýasy dartgynlyk nebitiň ýokarlanmagyna, bir Stockalaryň sarsmagyna sebäp bolýar

Eastakyn Gündogar geografiýasyndaky güýçlenýän harby we syýasy dartgynlyk täze hepdäniň başynda dünýä maliýe bazarlaryna agyr basyş etdi. ABŞ tarapyndan Eýranyň pozisiýalaryna garşy amala aşyrylan täze harby amallar we dünýä söwdasynyň ömri bolan Hormuz bogazynda howpsuzlyk töwekgelçiliginiň iň ýokary derejesi, maýadarlary howpsuz ýerlere ugrukdyrmak bilen bir stockalarda ýiti satuw tolkunyny döretdi. Bu amalda nebitiň bahasy çalt ýokarlanýarka, ABŞ-nyň obligasiýa göterim derejesi we dollar görkezijisi güýçlenmegini dowam etdirdi.

Dünýä derejesinde töwekgelçilik islegini pese gaçyrýan bu ösüşleriň kölegesinde maýa goýujylar geosyýasy töwekgelçilikleriň gidişine gözegçilik etmek bilen bir hatarda pul syýasaty signallaryny we ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Fed) geljek döwür üçin möhüm makroykdysady maglumatlary gözden geçirdiler. ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) şu hepde Hormuz bogazynda halkara söwda gämilerine päsgel berýän eýranly elementlere garşy üçünji gezek harby operasiýa edilendigini resmi taýdan yglan etdi.

CENTCOM tarapyndan berlen beýanatda bu amallaryň esasy maksadynyň, Hormuz bogazyndaky söwda gämilerine garşy Eýranyň hüjüm kuwwatyny gowşatmakdygy nygtaldy. ABŞ-nyň harby güýçleriniň güýçlenmegi we sebitdäki hüjümleri Eastakyn Gündogarda geosyýasy dartgynlygyň iň ýokary derejesine ýetmegine sebäp boldy. Bu ädimlere jogap hökmünde Eýran Aýlag ýurtlaryndaky strategiki nokatlara garşy ar alyş çärelerini artdyrdy. Özara hereketler energiýa koridorlarynda üpjünçilik howpsuzlygyna howp salýan bolsa, dünýä bir stockalarynda gyzyl reňk agdyklyk etdi.

Eastakyn Gündogardaky harby hereket, nebitiň bahasy

Hepdäniň dowamynda dünýä bazarlarynda gün tertibinde birinji orunda durýan Hormuz bogazyndaky harby işjeňlik, dawa-jenjeliň ýaýramagy we bu ýagdaýyň energiýa bahalarynda şöhlelenmegi bolar. Bu adatdan daşary ýagdaýlar, pul bazaryndaky bahalara esaslanyp, Federal ätiýaçlyk ulgamynyň sentýabr aýynda göterim mukdaryny ýokarlandyrjakdygyna göz ýetirdi. Federal ätiýaçlyk ulgamynyň Kongres üçin taýýarlan Pul syýasaty hasabatynda sebitdäki töwekgelçilikler görkezildi we "Eastakyn Gündogardaky konfliktler sebäpli ýüze çykan ýokary näbellilige garamazdan ykdysady işjeňlik çalt depginde ösýär" diýen karar paýlaşyldy. Şeýle hem hasabatda gümrük paçlarynyň artýan tendensiýasynyň, energiýa çykdajylarynyň köpelmegi we emeli intellekt pudagynyň güýçli islegiň ýokarlanmagy inflýasiýa basyşyny dowam etdirýändigi aýdylýar.

Beýleki tarapdan, şu hepde Fed-iň başlygy Kewin Warşyň Wekiller palatasynda we Senatda hödürlän çykyşlary we ABŞ-da yglan ediljek inflýasiýa maglumatlary bazarlaryň ugruny kesgitleýän esasy faktorlaryň biridir.

Geosyýasy töwekgelçiliklerden başga-da, global kompaniýalaryň balans möwsümi hem ýakyndan yzarlanýar. Kompaniýanyň girdejisi garaşylýandan has gowy bolsa, bazarlardaky satuw basyşy birneme gowşap biler diýlip çaklanylýar. Şeýle-de bolsa, Eýranyň Hormuz bogazyny doly ýapyp biljekdigi we sebitdäki gämilere garşy alyp barýan işleri Brent nebitiniň barrel bahasyny 4,1 göterim ýokarlap, 79,1 dollara çenli ýokarlandyrdy.

Energiýa çykdajylarynyň bu bökdençligi global inflýasiýa aladalaryny janlandyran hem bolsa, merkezi banklaryň berk pul syýasaty pozisiýasyny saklar diýen umyt obligasiýa göterim mukdaryny we dollar indeksini ýokarlandyrdy. Bu ýagdaý altynyň bahasyna çynlakaý basyş etdi. Ösüşleriň täsiri bilen ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa göterimi 3 esse ýokarlap, 4,59 göterime çenli ýokarlandy, dollar görkezijisi bolsa 0,1 göterim ýokarlap, 101.1-e ýetdi. Altynyň unsiýa bahasy 1,3 göterim amortizasiýa bilen alyjylary 4055 dollardan tapdy.

Pozitiw ýapylandan soň Nýu-Yorkork bir Stockasy geljekdäki tarapa gaçýar

Geçen hepdäniň soňky söwda güni Nýu-Yorkork bir Stockasynda esasanam tehnologiýa aksiýalarynyň ýolbaşçylygynda oňyn tendensiýa hasaba alyndy. Nasdaq bir stockasynda ýaňy söwda edip başlan ýarymgeçiriji ägirdi SK Hynix, 170 dollar bilen açyldy we Wall Streetdäki ilkinji gününde 149 dollar bahasy bilen deňeşdirilende takmynan 13 göterim girdeji gazandy. Tehnologiýa ägirtlerinden biri bolan “Nvidia” -yň paýnamalary 4 göterim, Metanyň paýlary bolsa 6 göterim ýokarlap, indeksleri ýokarlandyrdy.

Bu goldaw bilen Dow Jones indeksi 0,29 göterim, S&P 500 indeksi 0,42 göterim, anna güni Nasdaq indeksi 0,29 göterim ýokarlandy. Şeýle-de bolsa, täze hepdäniň ilkinji gününde geosyýasy töwekgelçilikleriň güýçlenmegi bilen ABŞ-da indeks gelejek şertnamalary günüň azalmagy bilen başlandy.

Europeanewropa tarapynda ABŞ bilen Eýranyň arasynda anna güni tehniki gepleşikleriň başlandygy baradaky myş-myşlar bazarlara belli bir derejede rahatlyk berdi. Kompaniýanyň birleşýän tarapynda-da köp günler bar. ABŞ-nyň hususy paýdarlar jemgyýeti “Apollon” Iňlis arzan howa ýoly “EasyJet” -i satyn almak üçin 5,7 milliard ýewro teklip edeninden soň, “EasyJet” paýnamalary 14,3 göterim ýokarlandy.

Europeanewropanyň Merkezi Bankynyň (ECB) 23-nji iýuldaky mejlisinde göterim mukdaryny hemişelik saklamagyna garaşylsa-da, sentýabr aýynda göterim derejesiniň ýokarlanmagy garaşylýar. Makro maglumatlar tarapynda, energiýa bahalarynyň ýokarlanmagynyň haýallamagy bilen iýun aýynda Germaniýada ýyllyk inflýasiýa 2,3 göterime çenli azaldy. Anna güni Angliýada FTSE 100 indeksi 0,24 göterim, Fransiýada CAC 40 indeksi 0,15 göterim, Italiýada FTSE MIB 30 indeksi 0,44 göterim ýokarlandy, Germaniýada DAX 40 görkezijisi 0,2 göterim ýokarlandy. Dayewropanyň gelejek şertnamalary täze günde garyşyk başlandy.

Aziýanyň bir Stockalarynda tehnologiýa ýer titremesi we ýiti şarpyklar

Aziýanyň hemme ýerinde täze hepde gaty pessimist surat bilen başlandy. Sebitdäki barha artýan geosyýasy töwekgelçiliklerden başga-da, tehnologiýa aksiýalarynda dünýädäki satuw basyşy bazarlary diýen ýaly ýykdy. Günorta Koreýanyň bir exchangeasynda söwda edilen tehnologiýa ägirtlerinden biri bolan SK Hynixiň paýnamalary 13,4 göterim, Samsung Electronics paýnamalary bolsa 9,2 göterim pese gaçdy.

Bu ösüşler bilen täze günde Japanaponiýadaky Nikkei 225 indeksi 2,1 göterim ýitgi bilen, Günorta Koreýadaky Kospi indeksi 8 göterim ýitgi bilen, Hytaýda Şanhaý birleşme indeksi 1,5 göterim, Gonkongdaky Hang Seng indeksi 0,1 göterim ýitgi bilen söwda edildi.

Häzirki hasap balansynda we gözüň çözgüdinde içerki gözler

Içerki bazarlarda Borsa Stambul anna güni gaty güýçli alyjy tendensiýasy bilen tamamlandy. BIST 100 indeksi günüň dowamynda 1,53 göterim gazanyp, 14,321.19 bal bilen ýapyldy. Geljekler we opsiýalar bazarynda (VIOP), BIST 30 indeksine esaslanýan awgust gelejek şertnamasy, anna güni agşamky sessiýanyň ýapylmagy adaty sessiýadan 0,1 göterim deňleşdirildi. Dollar / TL hümmeti anna güni 0,1 göterim ýokarlamak bilen 46.9720-de tamamlanan bolsa, täze hepdäniň ilkinji gününde bankara bazary açylanda 47.0000-de satylýar.

Maliýe analitikleri töleg balansynyň we bölek satuw maglumatlarynyň şu gün içerde berjaý ediljekdigini we ABŞ-nyň federal býudjet balansynyň daşary ýurtlarda berjaý ediljekdigini mälim etdiler. Tehniki nukdaýnazardan seredeniňde, BIST 100 indeksinde 14,400 we 14,500 derejäniň garşylyk meýdançalary, 14,200 we 14,100 bal möhüm goldaw ugurlarydygy bellendi.

AA Finans tarapyndan geçirilen Töleg balansyna garaşmak gözlegine gatnaşýan ykdysatçylar, häzirki hasabyň maý aýynda 1 milliard 127,5 million dollar defisitiniň bolmagyna garaşýarlar. 2024-nji ýyl üçin häzirki hasap defisitine garaşmak 52 milliard 255 million dollara jemlenendir. Beýleki tarapdan, şu hepde halkara karz reýting gullugy “Fitch Ratings” tarapyndan yglan edilmegine garaşylýan Türkiýäniň baha beriş hasabaty içerki bazarlaryň iň möhüm nokatlaryndan biri bolar.

Bazarlaryň şu gün ýakyndan yzarlajak maglumat senenamasy aşakdakylar:

10.00 Türkiýe, Bölek satuw satuw indeksi

10.00 Türkiýe, Töleg balansy (Häzirki balans)

21.00 ABŞ, Iýun Federal býudjet balansy