Global obligasiýa bazarlarynda satuw basyşy çuňlaşýar: göterim derejeleri soňky ýyllarda iň ýokary derejededir

Global maliýe bazarlarynda obligasiýa satuwynyň çuňlaşmagy bilen göterim derejeleri soňky ýyllarda iň ýokary derejä ýetdi. Eastakyn Gündogarda geosyýasy dartgynlygyň täzeden möwjemegi we nebitiň bahasynyň ýokarlanmagy inflýasiýa basyşynyň dünýä ykdysadyýetinde gaýtadan dikeldilmegi baradaky aladalary güýçlendirýär. ABŞ-da inflýasiýa haýallaşsa-da, Hormuz bogazyndan gelip çykýan üpjünçilik aladalary we energiýa bahalarynyň ýokarlanmagy obligasiýa girdejisine ýokary basyş etmegi dowam etdirýär.

Eastakyn Gündogarda dartgynlylygyň ýokarlanmagy we Trumpyň gödek sözleri

Geosyýasy töwekgelçilikleriň merkezinde durýan Eýrandan gelen beýanatlar bazardaky aladalary artdyrýar. ABŞ metbugatynda berlen aýyplamalara görä, Eýranyň ýokary derejeli resmisi diplomatik başlangyçlar başa barmasa, ýurduň goranyş nokadyndan hüjüme gönükdirilen harby syýasata geçip biljekdigini aýtdy. Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Oval ofisindäki journalistsurnalistlere eden çykyşy, möhleti geçen 60 günlük çarçuwaly şertnamany uzaltmajakdygy aýdyň görkezilmegi dartgynlygy güýçlendirdi. "Fox News" tarapyndan berlen maglumata görä, ABŞ Eýran bilen krizisiň çäginde ABŞ-nyň Hormuz bogazynda alyp barýan işleriniň öňüni alsa, Omany "bombalajakdyklaryny" mälim etdi. Bu ýowuz sözler dünýä ykdysadyýetleriniň täze üpjünçilik sarsgynlaryndan we hemişelik inflýasiýadan ejiz bolup galmagyna alada bildirdi.

Global göterim derejeleri taryhy derejelere ýetdi

Hökümetleriň ýokary çykdajy meýilleri we maliýe balansynyň ýaramazlygy obligasiýa bazaryndaky satuw tolkunyny hasam çuňlaşdyrýar. Noýabr aýynda ABŞ-da geçiriljek orta möhletli saýlawlar sebäpli döredilen syýasy näbellilikler, maliýe meselelerini hasam açar diýlip garaşylýar. Bu ösüşleriň täsiri bilen ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa göterimi 2025-nji ýylyň ýanwar aýyndan bäri 4,75 göterim bilen iň ýokary derejä ýetdi, 30 ýyllyk obligasiýa göterimi 2007-nji ýyldan bäri iň ýokary derejäni 5,34 göterim bilen synagdan geçirdi. ABŞ-nyň gazna obligasiýalarynyň göterim derejeleri soňra 10 ýyl üçin 4,69 göterim we 30 ýyl üçin 5,27 göterim deňleşdirildi. Obýekt girdejisiniň bu agressiw ýokarlanmagy, orta möhletli saýlawlaryň öňüsyrasynda prezident Donald Trump we Gazna ministri Skott Bessent üçin çynlakaý problema döredýär; sebäbi döwlet tarapyndan maliýeleşdirmegiň ýokary çykdajylary gönüden-göni korporatiw we sarp ediji karzlarynda öz beýanyny tapýar.

Europeanewropa frontunda ýagdaý üýtgeşik däl. Debtokary karz derejesi we inflýasiýa aladalary uzak möhletli obligasiýa girdejisini ýokarlandyrýar. Germaniýada 10 ýyllyk obligasiýa göterim mukdary 2011-nji ýyldan bäri iň ýokary derejä ýetip, 3,27 göterim boldy. Geljek ýyl geçiriljek prezident saýlawlaryndan öň syýasy töwekgelçilikleriň täsiri bilen Fransiýada 30 ýyllyk obligasiýa göterim mukdary 2008-nji ýyldan bäri iň ýokary derejedäki 4,91 göterime çenli ýokarlandy.

Japanaponiýadaky ösüş aladalary we BoJ-de basyş

Aziýa bazarlarynda Japanaponiýanyň 10 ýyllyk obligasiýa göterimi 1996-njy ýyldan bäri iň ýokary derejä ýetenden soň 2.93 göterimde 2,95 göterim durnuklaşdy. Inflationaponiýa Bankynyň (BoJ) inflýasiýa garşy göreşiň çäginde göterim mukdaryny ýokarlandyrmakda haýaldygy baradaky çaklamalar we ýurduň maliýe gurluşy baradaky aladalar bu ýokarlanmada aýgytly boldy. Economyaponiýanyň ykdysadyýetiniň ösüşi haýallaýarka inflýasiýanyň ýokarlanýandygy bellärliklidir. Secondurduň ikinji çärýeginde jemi içerki önüm garaşylýanlardan pes bolup, çärýekde 0,3 göterim we ýyllyk 1,1 göterim ýokarlandy. Japanaponiýa çärýekde 0,5 göterim, ýylyň birinji çärýeginde her ýylda 1,8 göterim ösüş gazandy. Inflýasiýa maglumatlary gözden geçirilende aprel aýynda 1,4 göterim bolan maý aýynda 1,5 göterime, iýun aýynda 1,7 göterime çenli ýokarlandy. Iýul aýyna garaşylýan zat 1,9 göterim.

Hünärmenler näme diýýärler? "Döwlet karzynyň bahasy ýokarlanýar"

Awstraliýada ýerleşýän KCM Söwda Global Bazar Analitigi Tim Waterer öz bahalandyrmasynda uzak möhletleýin obligasiýa girdejisiniň ýokarlanmagynyň dowam edýän inflýasiýa aladalarynyň we maliýe basyşlarynyň utgaşmagy sebäpli bolandygyny aýtdy. Waterer, ABŞ-nyň 30 ýyllyk obligasiýa göterim derejesiniň 5,3 göterimden ýokary ýokarlanmagynyň nebitiň ýokary bahalaryny, durnuksyz inflýasiýa garaşmalaryny we ýokary döwlet obligasiýalarynyň çykarylmagy baradaky aladalary görkezýändigini aýtdy we maýadarlaryň has ýokary möhlet talap edýändigini aýtdy. Waterer Japanaponiýadaky ýagdaýa ünsi çekip, BoJ-iň sentýabr aýynda göterim mukdaryny ýokarlandyryp biljekdigi we global obligasiýa göterim derejesiniň ýokarlanmagy ýeniň basyşyny ýokarlandyrýandygyny aýtdy.

Pepperstone Market Strategist Ahmad Assiri , ýokary girdejiniň girdejisi jemgyýetçilik karz çykdajylarynyň ýokarlanýandygyny aýdyň habar berýär. Assiri ABŞ-nyň býudjet defisitiniň takmynan 2 trillion dollar çynlakaý alada döredýändigini we iň uly kreditor üç ýurt bolan Japanaponiýa, Angliýa we Hytaý ABŞ-nyň gazna obligasiýalaryndaky ornuny azaldyp, bazara gönüden-göni täsir edýändigini aýtdy. Şeýle hem, nebitiň bahasynyň 90 dollardan ýokary bolmagy inflýasiýa garaşyşlaryny kanagatlandyrmak arkaly göterim derejesini ýokarlandyrýandygyny aýtdy.