Günorta Kawkazda täze döwür: Professor Gusman sebitdäki mümkinçiliklere we global deňagramlylyga baha berdi

Ikinji Garabag söweşinden soň Günorta Kawkazda kartoçkalar täzeden çalşylýar. Halkara ismurnalistika professory Gusman, Anadolu gullugynyň (AA) habarçysyna eden tankydy belliklerinde geçmişdäki konfliktler bilen tanalýan bu strategiki geografiýanyň häzirki wagtda dünýä aktýorlarynyň ünsüni özüne çekýän merkezleriň birine öwrülendigini aýtdy. Azerbaýjan bilen territorial bitewiligini we özygtyýarlylygyny täzeden dikeltmek bilen Günorta Kawkazda täze hyzmatdaşlygyň we abadançylygyň gapysynyň açylandygyny mälim eden Gusman, Baku bilen ereerewanyň arasynda parahatçylyk şertnamasynyň başlanmagynyň we gol çekilmeginiň taryhy öwrülişikdigini aýtdy.

Global güýçleriň agyrlyk merkeziniň täze merkezi: Günorta Kawkaz we Merkezi koridor

Gusp: "Sebitdäki geosyýasy özgerişlere ünsi çekdi; Amerikanyň Birleşen Ştatlary (ABŞ), Hytaý we Russiýa ýaly global ägirtleriň Günorta Kawkaza bolan gyzyklanmasynyň günsaýyn artýandygyny mälim etdi. Täze transport koridorlarynyň we ykdysady integrasiýa prosesleriniň bu uly gyzyklanmanyň esasyny düzýändigini mälim eden meşhur professor, Türkiýe üçin sebitde ägirt uly mümkinçilikleriň açylandygyny aýtdy. Hazar deňzine gönüden-göni girmegi üpjün edýän Merkezi koridoryň indi teoretiki meýilnama däl-de, amaly hakykata öwrülendigini bellän Gusman, Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan deňagramly we köp ölçegli daşary syýasat sebäpli Azerbaýjanyň garaşsyz geosyýasy aktýor derejesine ýetendigini aýtdy.

Gusp Bakuwyň global diplomatiýadaky ornuna ünsi çekip, Azerbaýjan ABŞ bilen strategiki hyzmatdaşlygy ýola goýsa-da, 2022-nji ýylda Russiýa bilen strategiki şertnama baglaşandygyny, goňşusy Eýran bilen durnukly gatnaşyklary saklandygyny we Russiýanyň uglewodorodlaryna alternatiwany gözlemekde Europeewropanyň aýrylmaz energiýa hyzmatdaşyna öwrülendigini aýtdy. Azerbaýjanyň Merkezi Aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklaryny çaltlaşdyrýandygyny mälim eden Gusman, Prezident Alyýewiň Özbegistana we Gyrgyzystana edýän saparlarynyň bu integrasiýa prosesini hasam çaltlaşdyrandygyny aýtdy.

Zengezur koridory: Sebitdäki parahatçylygyň we ykdysady integrasiýanyň açary

Gusman Azerbaýjan bilen Nakhiwanyň arasynda göni transport aragatnaşygyny ýola goýjak Zangezur koridorynyň ähmiýeti barada aýratyn bellik etdi we bu ýoluň diňe iki sebiti birleşdirmejekdigini, geljekde dünýäde iň möhüm söwda ýollarynyň biri boljakdygyny öňe sürdi. Zangezur koridoryny "parahatçylyk koridory" hökmünde häsiýetlendiren professor, bu setiriň Türkiýe üçin Anadolydan Merkezi Aziýanyň baý bazarlaryna çenli ykdysady we syýasy täsirini berkitmek üçin ajaýyp mümkinçilikler döredýändigini aýtdy. Gusman Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ýokary ykdysady potensialyna ünsi çekip, Günbatar dünýäsiniň energiýa howpsuzlygy, transport liniýalary we Merkezi Aziýa bazarlaryna çykmagy meselesinde Günorta Kawkaz bilen ýakyndan gyzyklanýandygyny aýtdy.

Azerbaýjanyň milli lideri Heýdar Aliýewiň öňdengörüjilikli başlangyjy bilen amala aşyrylan Baku-Tbilisi-Jeýhan (BTC) nebit turbageçirijisi; ABŞ, Russiýa, Angliýa, Fransiýa we Türkiýe ýaly dürli aktýorlaryň gyzyklanmalaryny umumy bir ýere jemläp, üstünlik hekaýasyna öwrülendigini ýatladýan Gusman, häzirki wagtda Günorta Kawkazdaky täze mümkinçilikleriň şuňa meňzeş ýeňiş formulasy bilen dolandyrylmalydygyny aýtdy.

Ankara-Baku bileleşiginiň taryhy roly we Şuşa jarnamasy

Russiýa-Ukraina söweşi sebäpli global söwda, energiýa we logistika ugurlarynyň düýpgöter üýtgän döwründe Gusman Türkiýe bilen Azerbaýjanyň arasyndaky sarsmaz gatnaşyklaryň sebit durnuklylygynyň iň uly kepilligi bolup, iki dogan ýurduň ykbalynyň bitewiligine ünsi çekdi. 2-nji Garabag söweşinde Türkiýäniň Azerbaýjana hödürlän berk raýdaşlygynyň ähmiýeti barada durup geçen professor, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň Bakuwdaky taryhy oryeňiş Paradyna gatnaşmagynyň azerbaýjan halkynyň hatyrasyna ýatdan çykmajakdygyny aýtdy.

Prezident Ylham Alyýew bilen Prezident Erdoganyň arasyndaky özara ynamyň we şahsy sazlaşygyň iň çylşyrymly krizisleriň çözülmeginde möhüm rol oýnandygyny aýdan Gusman, iki ýurduň arasyndaky bileleşigi institusional we hukuk binýadynda goýýan Şuşa Jarnamasynyň köp ýyllaryň dowamynda Ankara-Baku gatnaşyklarynyň geljekki tebigatyny kesgitleýän iň esasy resminama bolup durýandygyny aýtdy.