Günorta Kipriň Kipr Grek administrasiýasy Türkiýe kontinent tekjesinde suwasty gämi kabeli taslamasy üçin Türkiýeden rugsat aldy

Türkiýäniň Gündogar Ortaýer deňzinde deňiz ýurisdiksiýalaryna bolan tutanýerli tutumy Günorta Kipriň Kipr Gresiýasynyň Dolandyryşyna (GCASC) sebitdäki işini üýtgetmäge sebäp boldy. Gresiýanyň Türk kontinental tekjesinde rugsatsyz amala aşyrmagy meýilleşdirýän suwasty gämi kabeli taslamasy boýunça gözleg, Ankara tarapyndan neşir edilen NAVTEX hereketi bilen togtadyldy. Bu prosesiň ahyrynda Günorta Kipriň Kipr Grek administrasiýasy türk häkimiýetleriniň utgaşdyrylmagy we rugsady bilen geofiziki gözleg işlerini geçirmäge razy boldy.

Kipr Gresiýanyň administrasiýasynyň NAVTEX yglan etmegine Türkiýe nähili goşuldy?

2026-njy ýylyň 15-nji oktýabrynda çap edilen NAVTEX habarnamasy bilen Günorta Kipriň Kipr Grek administrasiýasy Kipriň günbatarynda "Gündogardan Med Koridor" (EMC) suwasty kabel taslamasynyň çäginde geofiziki gözleg geçirjekdigini habar berdi. Türkiýe bu sebitiň Türk kontinental tekjesiniň çäginde galýandygyny kesgitledi we 2026-njy ýylyň 16-njy oktýabrynda NAVTEX gyssagly garşylyk görkezdi. Bu interwensiýa sebitdäki işleriň Türkiýäniň habary we rugsady bolmazdan amala aşyrylyp bilinmejekdigini kanuny taýdan hasaba aldy.

Suwasty gämi kabel taslamasynda utgaşdyrmak prosesi nähili işledi?

Türkiýäniň tutanýerli tutumyndan soň, grek tarapy "rugsat almarys" tezisinden ýüz öwürmeli we täze NAVTEX bildirişini çap etmeli boldy. Taslamanyň eýesi EMC Subsea Cable Company Ltd. we Gollandiýada ýerleşýän gämi operatory Fugro N.V. Kompaniýa, işini türk ygtyýarly ýolbaşçylary bilen utgaşdyrmak bilen täzeden işledi. Türkiýe tarapyndan berlen maglumatlarda bu utgaşdyrmagyň çäginde geofiziki gözlegleriň resmi taýdan rugsat edilendigi habar berildi.

Kipriň Günorta Kipr administrasiýasy 2026-njy ýylyň 16-njy oktýabrynda Türkiýe tarapyndan çap edilen NAVTEX hasaplaýjy sebäpli 2026-njy ýylyň 15-nji oktýabrynda yglan eden suwasty gämi taslamasy boýunça gözlegleri togtatmaly boldy, sebäbi bu türk kontinental tekjesiniň çäginde ýerleşýärdi. Ankaranyň gatyşmagy bilen taslamanyň eýesi kompaniýalary öz işlerini türk häkimiýetleriniň koordinasiýasyna tabşyrdy, kazyýet işini tamamlady we zerur rugsatlary aldy.

Gündogar Ortaýer deňzindäki deňiz ýurisdiksiýalary, halkara hukugy we Türkiýe kontinental kenar hukuklary sebitdäki ähli deňiz we gözleg işleriniň esasyny düzýär. Sebitdäki şuňa meňzeş taslamalarda ýa-da çärelerde degişli edaralaryň türk häkimiýetleri bilen utgaşdyrylmagy deňiz howpsuzlygy we kanuny statusy goramak babatynda hökmany prosedura hökmünde amala aşyrylýar.

Netije

Bu ösüş, Türkiýeniň Gündogar Ortaýer deňzinde kontinental ýaraşyk hukuklaryny goramak kararyna halkara kompaniýalaryna we sebitleýin gatnaşyjylara päsgelçilik döredýändigini görkezýär. Günorta Kipr Kipr Gresiýasynyň administrasiýasynyň Türkiýäniň kanuny gatyşmagy sebäpli birtaraplaýyn hereketiniň şowsuz bolmagy, sebitdäki status-kvo Ankaranyň razylygy bolmazdan üýtgedilip bilinmejekdigini subut etdi.

Mundan başga-da, Gollandiýada ýerleşýän Fugro N.V. Türkiýäniň garşylygyndan soň halkara kompaniýalarynyň we ş.m. türk häkimiýetleri bilen işini utgaşdyrmak barada ylalaşmagy Türkiýäniň sebitdäki ýurisdiksiýalary baradaky kanuny tezisleriniň hakykatdanam halkara deňiz işlerinde kabul edilendigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Bu ýagdaý, geljekde Gündogar Ortaýer deňzinde amala aşyrylmagy meýilleşdirilýän şuňa meňzeş energiýa we infrastruktura taslamalarynda degişli taraplaryň Türkiýe bilen öňünden utgaşmak meýlini ýokarlandyrar diýlip garaşylýar. Türkiýäniň bu garaýşy sebitdäki beýleki gatnaşyjylaryň birtaraplaýyn hereketlerini çäklendirip biler we has aç-açan we hukuk hyzmatdaşlygynyň modelini talap edip biler.

Beýleki tarapdan, taslamanyň dowam etdirilmegi üçin Türkiýe rugsat almak, Ankaranyň sebitdäki suwasty gämileriniň we energiýa liniýalarynyň howpsuzlygy babatynda gözegçilik roluny güýçlendirip biler. Bu ösüş sebitdäki dartgynlygy dolandyrmak we halkara hukugyna laýyklykda işleri dowam etdirmek üçin mysal bolup biler.