Gündogar Ortaýer deňzinde GSI taslamasy üçin NAVTEX dartgynlygy

Gresiýa, Krit-GCASC elektrik birikmesini öz içine alýan GSI (Uly deňiz birleşdiriji) taslamasynyň çäginde işleýän “Nexans” fransuz kompaniýasyna degişli “Abeille Marengo” atly gözleg gämisi üçin 2026-njy ýylyň 7-nji noýabrynda güýje girýän NAVTEX neşir etdi. Gözleg meýdanynyň bir bölegi, Türkiýäniň Birleşen Milletler Guramasyna yglan eden kontinental tekjäniň içinde ýerleşýändigi sebäpli, Ankara sebitde birugsat işleriň geçirilendigini aýdyp, NAVTEX garşy yglan etdi. Daşary işler ministrligi, Türkiýäniň deňiz ýurisdiksiýasyndaky gözlegleriň türk häkimiýetleriniň razyçylygy astyndadygyny we bu etap tamamlanmazdan ozal berlen bildirişleriň hakyky däldigini aýtdy.

GSI taslamasynda rugsatnama prosesi nähili işledi?

Gresiýanyň Daşary işler ministrligi, deňiz gözleglerine rugsat bermek komitetiniň oňyn pikiri bilen taslamanyň eýesi GSI-iň adyndan fransuz kompaniýasy Nexansyň haýyşy boýunça Daşary işler ministri tarapyndan gözleg we kabel goýmak işlerine rugsat berilendigini habar berdi. 2026-njy ýylyň 27-nji oktýabryndan bäri Kritde gämi duralgasy bolan gämi üçin rugsatnamanyň hepdäniň ahyrynda çalt tamamlanandygy bellärliklidir, Türkiýe bu ädimleriň halkara deňiz kanunlaryna garşydygyny gaýtalady.

EMC taslamasyndaky işler dowam edýärmi?

Saud Arabystany bilen Europeewropanyň arasynda optiki baglanyşyk gurmagy maksat edinýän EMC (Gündogardan Med Maglumat Koridory) Taslamasynyň çäginde Gresiýa KOBI RUEGG gämisi üçin NAVTEX bildirişlerini çap etdi, 2026-njy ýylyň 11-nji noýabryna çenli iş möhletini göz öňünde tutýar we Kipriň Gresiýa administrasiýasy 2026-njy ýylyň 15-nji noýabryna çenli Kipriň bu barlaglary dowam etdirýändigini mälim etdi. Günorta Kipriň Kipr Gresiýasynyň Dolandyryşynyň bikanun talaplary kanunlaşdyrmak synanyşygydy we bu ýagdaýy kabul etmedi.

Türkiýe, Gündogar Ortaýer deňzinde kontinental kenar hukuklaryny goramak maksady bilen Gresiýa we Kipr Grek administrasiýasy tarapyndan berlen rugsatsyz nawigasiýa duýduryşlaryny ýatyrdy we sebitdäki gözleg işleriniň türk häkimiýetleri bilen utgaşdyrylmalydygyny mälim etdi. Ankara bu ugurdaky rugsat meselesini diplomatik kanallar arkaly çözmegi dowam etdirýärkä, diplomatik çeşmeler fransuz ganatynyň Türkiýe bilen aragatnaşyk saklaýandygy baradaky maglumatlary paýlaşdy.

Döwletara deňiz ýurisdiksiýasy halkara hukugy we Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan yglan edilen beýannamalaryň çäginde kesgitlenýär. Gündogar Ortaýer deňzinde öz hukuklaryny goramak üçin Türkiýe degişli taraplara NAVTEX bildirişlerini çap edýär we diplomatik we hukuk kanallary arkaly kontinental tekjä garşy hukuk bozulmalary baradaky aýyplamalary yzarlamak bilen sebitdäki çärelere ýakyndan gözegçilik edýär.

Netije

Gündogar Ortaýer deňzindäki energiýa we maglumat liniýa taslamalary boýunça bu iş, sebitdäki deňiz ýurisdiksiýalary baradaky jedelleriň täjirçilik maýa goýumlary bilen dowam edýändigini görkezýär. Türkiýäniň bu ugurda tutanýerli tutmagy we NAVTEX arkaly kanuny esaslaryny yglan etmegi sebitdäki strategiki deňagramlylygy saklamakda möhüm ädim hasaplanýar.

Mümkin täsirler

Fransuz Nexans kompaniýasynyň Türkiýe bilen söwda gatnaşyklaryny göz öňünde tutsak, taraplaryň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň dartgynlygy azaltmaga goşant goşmagyna garaşylýar. Şeýle-de bolsa, Gresiýanyň we Günorta Kipriň Kipr Gresiýasynyň administrasiýasynyň barha artýan goranyş hyzmatdaşlygy we Europeanewropa Komissiýasynyň hasabatlaryna bolan garaýşy ýakyn günlerde sebitdäki diplomatik hereket we garşylyklaýyn habarnamalaryň artyp biljekdigini görkezýär.