Hagia Sofiýa metjidiniň ybadat üçin açylandan 6 ýyl geçdi

Stambulyň basylyp alynmagynyň iň ajaýyp nyşany we dünýä binagärlik taryhynyň iň möhüm eserlerinden biri bolan Hagia Sofiýa metjidiniň 86 ýyldan soň ybadat etmek üçin açylandan 6 ýyl geçdi. Taryhyň dowamynda siwilizasiýalaryň çatrygy bolan bu täsin ybadathana dini we taryhy taýdan möhüm ähmiýete eýe.

Fatih Soltan Mehmetiň ynamy we taryhy özgerişler

Osman imperiýasynyň 7-nji soltany Fatih Soltan Mehmetiň 1453-nji ýylyň 29-njy maýynda Stambulyň basyp alynmagy dünýä taryhynyň ugruny üýtgeden iň möhüm öwrümleriň biri boldy. Bu taryhy basyp alyşdan dessine 916 ýyl ybadathana bolup hyzmat eden Hagia Sofiýa basybalyjylygyň nyşany hökmünde metjide öwrüldi. Basyp alandan soň "queňiji" adyny alan ýaş soltan, 1453-nji ýylyň 1-nji iýunynda Hagia Sofiýada ilkinji anna namazyny okady we bu taryhy ybadathanany Yslam dünýäsiniň iň möhüm merkezleriniň birine öwürdi.

Muzeý prosesi we kanuny göreşiň başlangyjy

Osman imperiýasy döwründe 481 ýyllap musulmanlara metjit bolup hyzmat eden Hagia Sofiýanyň statusy Türkiýe respublikasy döredilenden soň täze bir derejä eýe boldy. Hagia Sofiýa Ministrler Geňeşiniň 1934-nji ýylyň 24-nji noýabryndaky karary bilen muzeýe öwrüldi we bu statusda 86 ýyl işledi. Şeýle-de bolsa, türk halkynyň Hagia Sofiýa bolan höwesi hiç wagt gutarmady. Taryhy eserlere we daşky gurşawa hyzmat etmek üçin üznüksiz esaslar birleşigi metjit hökmünde ybadat üçin taryhy binany açmak üçin 2016-njy ýylda Döwlet Geňeşine kazyýet işi açdy.

2020-nji ýylyň 10-njy iýuly: Taryhy karar we ybadat üçin täzeden açylmak

Birnäçe ýyllap dowam eden hukuk göreşinden soň, Döwlet Geňeşiniň 10-njy palatasy 2020-nji ýylyň 10-njy iýulynda taryhy karar berdi. Ministrler Geňeşi 1934-nji ýylyň 24-nji noýabrynda Hagia Sofiýanyň muzeýiniň statusyny kesgitleýän karary biragyzdan ýatyrdy. Karar yglan edilende, Hagia Sofiýa meýdanyna ýygnanan müňlerçe raýat uly joşgun we şatlyk duýdy. Şol gün Prezident Rejep Taýyp Erdogan, Hagia Sofiýanyň ybadat üçin açylmagy baradaky Prezidentiň kararyna gol çekdi. Bu karar bilen ybadathananyň ýolbaşçylary Dini Işleriň Prezidentine geçirildi we karar Resmi Gazetiň iki gezek çap edilmegi bilen güýje girdi.

Türkiýäniň Milli mejlisiniň Baş Assambleýasynda uly täsir galdyran bu ösüş, Mejlis agzalaryna Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasynyň başlygynyň orunbasary Selal Adan tarapyndan okaldy. Bu karar Mejlisiň garamagynda deputatlar tarapyndan uzak wagtlap alkyşlandy. Taryhy karardan soň "Hagia Sofiýa metjidi" diýlip atlandyrylýan ybadathana 2020-nji ýylyň 24-nji iýulynda anna güni namaz bilen ybadat üçin resmi taýdan açyldy. Prezident Erdoganyň, döwlet işgärleriniň we müňlerçe raýatyň gatnaşmagynda ýerine ýetirilen bu ilkinji doga, türk we yslam dünýäsinde möhüm taryhy pursat hökmünde hasaba alyndy.