Hagia Sofiýanyň ybadat üçin açylmagynyň 6 ýyllygy: Taryhy tapgyryň ähli jikme-jiklikleri

Stambuly basyp almagyň iň ajaýyp nyşany bolan Hagia Sofiýa metjidiniň ybadat üçin açylandan takmynan 6 ýyl geçdi. Dünýä taryhy taýdan özboluşly miras bolan bu ajaýyp gurluş asyrlar boýy dürli siwilizasiýalaryň we ynançlaryň merkezinde bolup gelýär. 1453-nji ýylyň 29-njy maýynda Osman imperiýasynyň 7-nji soltany Mehmet II tarapyndan Stambulyň basyp alynmagy bilen 916 ýyl ybadathana bolup hyzmat eden bu ýadygärlik gurluşy basyp alyş nyşany hökmünde metjide öwrüldi. Basyp alandan soň "queňiji" adyny alan Fatih Soltan Mehmet, 1453-nji ýylyň 1-nji iýunynda Hagýa Sofiýada basylyp alnandan soň ilkinji anna namazyny okamak bilen bu mübärek üýtgeşmä täç etdi.

Osman imperiýasy döwründe musulmanlary 481 ýyllap üznüksiz metjit hökmünde kabul eden Hagia Sofiýa imperiýanyň soňlanmagy we Türkiýe Respublikasynyň döredilmegi bilen täze dolandyryş işine başlady. Respublikan döwründe getirilen medeni we syýasy özgerişlikleriň çäginde Hagia Sofiýanyň statusy üýtgedilip, Ministrler Geňeşiniň 1934-nji ýylyň 24-nji noýabryndaky karary bilen muzeýe öwrüldi. Bu karar binanyň taryhynda 86 ýyl dowam etjek täze döwre gapy açdy.

Hukuk göreşi: Döwlet Geňeşiniň taryhy karary we muzeýiň ýagdaýyny ýatyrmak

Hagia Sofiýanyň asyl şahsyýetini dikeltmek üçin alyp barýan kanuny göreşi, Taryhy ýadygärliklere we daşky gurşawa hyzmat etmek boýunça hemişelik gaznalar birleşiginiň 2016-njy ýylda Döwlet geňeşine beren kazyýet işi bilen täze bir ugra geçdi. Birleşme 1934-nji ýylda Ministrler Geňeşiniň muzeý hökmünde 86 ýyl bäri ulanylýan taryhy binany muzeýden öwürmek baradaky kararyny ýatyrmagy talap etdi. 4 ýyl töweregi içgin gözleglerden soň, Döwlet Geňeşiniň 10-njy palatasy 2020-nji ýylyň 10-njy iýulynda taryhy kararyny yglan etdi. Courtokary Kazyýet ministrler geňeşiniň 1934-nji ýylyň 24-nji noýabrynda Hagia Sofiýanyň muzeýiniň statusyny kesgitlän kararyny biragyzdan ýatyrdy we binanyň metjide öwrülmegindäki kanuny päsgelçilikleri aýyrdy. Bu karar Hagia Sofiýa meýdanyna ýygnanan müňlerçe raýat uly höwes we şatlyk bilen garşylandy.

Diyanet-e geçirildi we 86 ýyldan soň ýerine ýetirilen ilkinji anna namazy

Kanuny karardan dessine Prezident Rejep Taýyp Erdogan Hagia Sofiýanyň ybadat üçin açylmagyny göz öňünde tutýan taryhy karara gol çekdi. Bu karar bilen Hagia Sofiýanyň administrasiýasy Dini işler ministrliginiň prezidentine geçirildi we binanyň resmi taýdan metjit bolup hyzmat etjekdigi karar edildi. Degişli karar şol gün çap edilen Resmi gazetiň iki gezek çap edilen sanynda peýda boldy. Şol wagt Türkiýäniň Milli mejlisiniň başlygynyň orunbasary Selal Adan bu taryhy karary Mejlisiň Baş Assambleýasynda okaýarka, deputatlar bu karary uzak wagtlap makulladylar.

Karar çap edilenden soň, "Hagia Sofiýa metjidi" ýa-da "Hagia Sofiýa metjidi" diýlip atlandyrylýan mukaddes ybadathana, 86 ýyllyk höwesden soň, 2020-nji ýylyň 24-nji iýulynda ýerine ýetirilen anna namazy bilen ybadat üçin gapylaryny açdy. Prezident Erdogandan başga-da köp sanly döwlet işgäri, myhmanlar we müňlerçe raýat bu taryhy dilege gatnaşdy we taryhy pursata şaýat boldy.