Hagia Sofiýada taryhy tapgyr: Esasy gümmeziň syrlary ilkinji gezek açyldy
Hagia Sofiýa metjidiniň esasy gümmezi respublikanyň taryhynda iň giňişleýin dikeldiş döwründe goraldy. Gurşun örtügi aýrylanda hakyky gümmez ilkinji gezek görüner.
Hagia Sofiýa metjidiniň täsin taryhy gurluşyny geljek nesillere ygtybarly geçirmek maksady bilen Gaznanyň Baş müdirligi tarapyndan geçirilen dikeldiş işlerinde örän möhüm tapgyra ýetildi. Dünýä arhitekturasynyň taryhynda iň möhüm ýadygärlikleriň biri bolan binanyň esasy gümmezine oturdylan wagtlaýyn polatdan goramak ulgamy, ýörite tehnologiýa bilen öndürilen sekiz dilimli membrananyň örtügi bilen örtülip başlandy. Bu innowasiýa ulgamynyň kömegi bilen gümmeziň üstünde berkitmek we abatlamak işleri, howa şertleriniň täsirine sezewar bolmazdan, doly gözegçilikde saklanýan we goralýan gurşawda amala aşyrylar.
Respublikanyň taryhynda iň giňişleýin dikeldiş kampaniýasy
Hagia Sofiýa ylmy geňeş agzasy Prof. Doktor Asnu Bilban Yalçyn we taryhy binalary dikeltmekde ýöriteleşen gurluşyk inereneri Dos. Doktor Mehmet Selim Ökten häzirki ýagdaýa baha berdi we bu gözlegiň ähmiýetine ünsi çekdi. Medeniýet we syýahatçylyk ministri Mehmet Nuri Ersoýyň ozal aýdyşy ýaly, bu prosesiň Türkiýe Respublikasynyň taryhynda iň giňişleýin we oýlanyşykly dikeldiş taslamasydygy nygtaldy. Haga Sofiýada bu masştabyň soňky giňişleýin gözleginiň 1850-nji ýyllarda Fossati doganlar tarapyndan geçirilendigini ýatladýan hünärmenler, häzirki gözlegleriň iň ösen ylmy usullar bilen geçirilýändigini mälim etdiler.
Prof. taslamanyň çäginde gije-gündiz 24 sagat işleýändiklerini mälim etdi. Doktor Asnu Bilban Yalçyn binanyň asyl gurluşyny gorap saklamak üçin uly üns berilýändigini aýtdy. Demirgazyk Gündogar minarasynyň statiki tapgyry tamamlanandan soň, gümmezdäki zyýanly materiallaryň arassalanjakdygyny we esasy diwara gönüden-göni giriljekdigini mälim eden Yalçyn, ägirt uly dykyz enjamlaryň içerde we daşarda tamamlanandygyny we dikeldiş işleriniň dowam etdirilmeýändigini aýtdy.
Earther titremesiniň howpsuzlygy we ösen tehnologiýa bilelikde
Stambul ýer titremesi zolagynda ýerleşýändigi sebäpli, taslamanyň iň möhüm ugurlaryndan biri binanyň statiki howpsuzlygyny ýokarlandyrmak hökmünde kesgitlenildi. Dos. Doktor Mehmet Selim Ökten esasy gümmezi berkitmek üçin bar bolan gurşun örtügini doly aýyrmagyň tehniki zerurlykdygyny aýtdy. Gurşun örtügi aýrylanda taryhy binanyň ýagyş, ýel we beýleki atmosfera şertleri zerarly zaýalanmagynyň öňüni almak üçin wagtlaýyn polat skaf we membrana ulgamynyň gurlandygyny mälim etdi.
Ökten ulanylýan membrana materialynyň diňe bir howa şertlerinden goranmak bilen çäklenmän, eýsem ýokary ýangyn howpsuzlygy we ýangyn öçüriji öňdebaryjy tehnologiýanyň hem bardygyny mälim etdi we bu usul bilen gümmeziň aşagyndaky gümmeziň we bahasyna ýetip bolmajak Wizantiýa mozaikalarynyň dikeldiş döwründe doly howpsuz boljakdygyny aýtdy.
Asyryň köne syrlary we gümmeziň açylmagynyň hakyky ýüzi
Ylmy dünýäni geň galdyrýan dikeldiş taslamasynyň iň tolgundyryjy tapgyry, gurşun örtügini doly aýyrmak bilen başlar. Diňe çäkli skanerler, derňewler we şu güne çenli ylmy çaklamalar bilen bahalandyrylan esasy gümmez, gurşun örtügi aýrylandan soň ilkinji gezek ýalaňaç göz bilen doly gözden geçirilip bilner. Binanyň asyrlar boýy bolup geçen gurluş üýtgemeleri, ýer titremeleriň yzlary we ýitgileri gönüden-göni tapylar.
Arheologiki gazuw-agtaryş işleriniň çylşyrymlylygy bilen geçiriljek bu gözleglerde gurluşyk radary we ösen skaner tehnologiýalary ulanylar. Sungat taryhçylarynyň, binagärleriň, material hünärmenleriniň we gurluşyk inersenerleriniň bilelikdäki işi arkaly alynjak bu täze maglumatlar, dikeldiş kararlaryna ýol görkezer we Hagia Sofiýanyň gurluş taryhy barada näbellilige ýol açar.
Işiň tebigaty goramak meselesine bitewi çemeleşme bilen alnyp barylýandygyny mälim eden Ökten, Beýazyt minarasyny berkitmegiň tamamlanandygyny we Fatih we Mimar Sinan minaralary we esasy gümmez boýunça işleriň degişlilikde dowam etjekdigini aýtdy. Hünärmenler, hatda fasad dikeldişlerinde ulanylýan minom we gipsiň hem laboratoriýa seljermesi arkaly asyl gurluşa laýyklykda taýýarlanandygyny mälim etdiler we bu durnukly gorap saklamak modeliniň Hagia Sofiýany geljek nesillere howpsuz alyp barjakdygyny mälim etdiler.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!