Howanyň krizisinde we COP31 gün tertibinde ideg işleriniň roly

Betbagtçylyklardan soň ýüze çykýan hyzmat boşlugynyň 76 göteriminiň tölenmedik ideg zähmeti bilen üpjün edilýändigi aýdylsa-da, global howanyň uýgunlaşmagy maliýeleşdirmegiň çäkli derejede saglyk we bilim ýaly ugurlara bölünip berilýändigi aýdylýar. BMG Aýal-gyzlar we Bütindünýä bankynyň maglumatlaryna görä, ideg pudagynda iş mümkinçilikleri önümçilik pudagy bilen deňeşdirilende 26 esse az parnik gazyny öndürýän hem bolsa, bu ugurdaky maýa goýumlarynyň dünýä ykdysadyýetine ep-esli goşant goşmagyna we 2035-nji ýyla çenli millionlarça adam üçin iş ýerleriniň döredilmegine garaşylýar.

Seresaplylyk ykdysadyýetiniň işdäki ýeri näme?

Bütin dünýäde takmynan 381 million adamy öz içine alýan ideg işçi güýji, umumy işiň 11,5 göterimini düzýär. Aýlyk alýan işgärleriň 65 göteriminiň aýallar bolan bu pudagynda işgärleriň köpüsi sosial üpjünçiliksiz pes aýlyk we iş şertleri bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Mundan başga-da, tölenmedik ideg jogapkärçiligi sebäpli iş ýaşyndaky aýallaryň 45 göterimi işçi güýjüne gatnaşyp bilmese-de, bu içerki önümiň 40 göterimine golaý bolsa-da, käbir ýurtlarda ideg zähmetiniň bahasynyň görünmezligine sebäp bolýar.

Antalýada geçiriljek COP31 sammitinde näme ara alnyp maslahatlaşylar?

9-20-nji noýabr aralygynda Antalýada geçiriljek Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi konferensiýasy (COP31), Türkiýe tarapyndan ýer eýeçiliginde, gender deňligi nukdaýnazaryndan ideg ykdysadyýetini gün tertibine getirer. Braziliýanyň Belem şäherinde kabul edilen “Belem” jyns hereket meýilnamasynyň çäginde ýurtlaryň howanyň üýtgemegi şertlerinde ideg işlerine baha berişlerini 2027-nji ýylyň mart aýyna çenli tabşyrmagyna garaşylýar. Bu sammitde BMG Aýal-gyzlar gyzyklanýan taraplar bilen üznüksiz hyzmat hyzmatlary we betbagtçylyk döwründe infrastruktura maýa goýumlaryny artdyrmak baradaky tekliplerini ara alyp maslahatlaşarlar.

Betbagtçylykdan soňky proseslerde tölenmedik ideg zähmetiniň möhüm roly BMG Aýal-gyzlar we Bütindünýä banky tarapyndan taýýarlanan syýasat bellikleri bilen nygtalýar we bu zähmetiň klimat krizisiniň çözgüdiniň bir bölegi bolandygy öňe sürülýär. 9-20-nji noýabr aralygynda Antalýada geçiriljek COP31 sammiti, ideg ykdysadyýetini howa syýasatlaryna goşmak we aýallaryň içerki jogapkärçiligini azaldýan jemgyýetçilik hyzmatlaryny giňeltmek üçin möhüm platforma bolup durýar.

Birleşen Milletler Guramasynyň Aýallary (BMG Aýallary) we Milliýet bilen hyzmatdaşlykda geçirilen bu gözleg, global klimat krizisiniň jynsyna edýän täsirini seljermegi maksat edinýär. Degişli amal, ideg hyzmatlaryny döwletleriň we iş berijileriň şahsy jogapkärçiliginden jemgyýetçilik borçnamasyna öwürmegi we betbagtçylyk meýilnamalarynda saglyk we sosial gorag ulgamlaryna has köp ýer bölmegi maksat edinýän halkara syýasatyň çäginde dowam edýär.

Netije

Seresaply zähmetiň howa krizisine gönüden-göni baglanyşygy bu hyzmatlaryň diňe bir sosial zerurlyk bolman, eýsem ykdysady we daşky gurşaw strategiýasydygyny görkezýär. Bejeriş hyzmatlaryna goýlan maýa goýumlary parnik gazlarynyň zyňyndylaryny azaltmak we betbagtçylykdan soňky dikeldiş işlerinde sosial durnuklylygy ýokarlandyrmak üçin potensiala meňzeýär.

Tölenmedik ideg işini görmek we bu ugurdaky deňsizlikleri ýok etmek ykdysady ösüş we jyns taýdan deňlik maksatlary bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Seresaplylyk jogapkärçiliginiň deňagramly paýlanmagy, aýallaryň işçi güýjüne gatnaşygyny artdyrmak arkaly global jemi içerki önüme oňyn täsir edip biler.

Mümkin täsirler

Bejeriş hyzmatlaryna bölünip berlen jemgyýetçilik serişdeleriniň köpelmegi aýallaryň işçi güýjüne, esasanam çaga we garrylara ideg ýaly ugurlara gatnaşmagyny aňsatlaşdyryp biler. Bu, öý girdejileriniň ýokarlanmagyna we ykdysady durnuklylygy goldamaga goşant goşup biler.

Howa syýasatlaryny ideg ykdysadyýeti bilen deňleşdirmek, betbagtçylykdan soňky dikeldiş işlerinde has öz içine alyjy we täsirli ulgam döretmäge mümkinçilik berip biler. Maýyplar we ideg jogapkärçiligi bolan adamlar üçin jemgyýetçilik hyzmatlaryna has aňsat girmek sosial hal-ýagdaýy ýokarlandyrmaga we krizislere garşy has durnukly jemgyýetçilik gurluşyny döretmäge kömek edip biler.