Howanyň üýtgemegine garşy göreşde çydamly şäherler we jyns deňligi maksatlary

Türkiýe 9-20-nji noýabr aralygynda Antalýada geçiriljek Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi konferensiýasynyň (COP31) gün tertibinde "Çydamly şäherler we binalar" adyny göterýär. Maslahatyň çäginde, 2035-nji ýyla çenli gurluşyk pudagynda energiýa intensiwligini azyndan 25 göterim azaltmagy maksat edinildi we bu etapda taýýarlanjak meýilnamalaryň jyns deňligine duýgur bolmagy möhüm mesele hökmünde kesgitlenildi.

Çydamly şäherlerde aýallaryň elýeterliligi meselesi näme?

Aýal-gyzlar şäherleriň hödürleýän mümkinçiliklerinden deň derejede peýdalanyp bilmeýärler. BMG aýal-gyzlaryň maglumatlaryna görä, ösýän ýurtlardaky şäher aýal-gyzlarynyň ýarysyndan gowragy şu aşakdakylardan azyndan birine girip bilmeýär: arassa suw, arassaçylyk, çydamly ýaşaýyş jaýy ýa-da ýeterlik ýaşaýyş jaýy. Howanyň sarsgynlary infrastruktura basyşy artdyranda, bu deňsizlikler çuňlaşýar, aýallaryň ideg jogapkärçiligini agyrlaşdyrýar we karar bermek işlerinde wekilçilik mümkinçiliklerini çäklendirýär.

Howpsuz transport howanyň maksatlaryna nähili täsir edýär?

Jemgyýetçilik ýerlerinde özlerini howpsuz duýmaýan aýallar jemgyýetçilik transporty, welosiped sürmek ýa-da pyýada ýaly az uglerodly transport usullaryny saýlamakdan saklanýarlar. BMG aýal-gyzlaryň "Howpsuz şäherler we howpsuz jemgyýetçilik ýerleri" inisiatiwasy aýallaryň jynsy zorluk we zorluk töwekgelçiligi sebäpli bilim, iş we garaşsyz hereket etmek mümkinçiliklerinden ýüz öwürmäge mejbur bolýandygyny görkezýär. Bu, şäher hereketiniň durnukly maksatlaryna ýetmegi gönüden-göni pese gaçyrýar.

Türkiýe tarapyndan 9-20-nji noýabr aralygynda Antalýada geçiriljek COP31 konferensiýasy, klimat krizisiniň şäherlere we gurluşyk pudagynda energiýa netijeliliginiň maksatlaryna jyns deňligi nukdaýnazaryndan garamagy maksat edinýär. BMG Aýal-gyzlar bilen geçirilen gözlegler yşyklandyrylan köçeler we howpsuz duralgalar ýaly fiziki çäreleriň aýallaryň şäher durmuşyna gatnaşygyny artdyrmak arkaly howanyň durnuklylygyny güýçlendirjekdigini görkezýär.

2019-njy ýylda kabul edilen netijeler resminamasy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň aýal-gyzlary agza ýurtlardan jyns taýdan duýgur şäher meýilnamalaşdyryş we howpsuz transport ulgamlaryny döretmegi talap edýär. Localerli hökümetler, aýallar guramalary we şäher ilaty bilen hyzmatdaşlykda geçirilen bu amal ýerli kanunçylygy we şäher infrastrukturasynyň howanyň täsirine has çydamly bolmagy üçin zerur strategiýalary düzýär.

Netije

Howanyň üýtgemegine garşy göreşde diňe tehniki infrastruktura maýa goýumlary ýeterlik däl. Şäherleriň hakyky çydamlylygy, bu şäherde ýaşaýan ähli adamlara, esasanam aýal-gyzlara, köpçülik ýerlerinde howpsuz ýaşap bilmeklerine baglydyr.

Aýallaryň şäher meýilnamalaşdyryş işlerine gatnaşmazlygy howa syýasatlarynyň netijeliligini peseldýär. Ygtybarly gurşawda ýaşamak hukugy, durnukly ulag we energiýa netijeliligi maksatlaryna ýetmek üçin esasy şert hasaplanmalydyr.

Mümkin täsirler

COP31-iň çäginde kabul ediljek kararlaryň ýerli hökümetleri jyns taýdan deňlik esasynda şäher dizaýn syýasatlaryny üýtgetmegine itergi berjekdigini çaklamak mümkin. Hususan-da, köçe yşyklandyrylyşy we howpsuz ulag duralgalary ýaly düzgünleriň aýallaryň jemgyýetçilik ýerlerine gatnaşygyny artdyrmak arkaly şäher hereketine oňyn täsir etmegine garaşylýar.

Jyns taýdan duýgur meýilnamanyň ýaýramagy, az uglerodly ulag gatnawlaryny ýokarlandyrmaga we şonuň üçin şäherlerde uglerodyň yzyny azaltmaga kömek edip biler. Bu çemeleşme has öz içine alyjy we jemgyýetiň ähli gatlaklaryny uzak möhletleýin howa krizisinden goraýan çydamly şäher modelleriniň döremegine ýol açyp biler.