HPG-dan global ykdysadyýet üçin tankydy duýduryş: Urşuň uzalmagy ösüşe howp salýar

Halkara Walýuta Gaznasy (HPG) 2026-njy ýylyň iýul aýynda Bütindünýä ykdysady geljegi (WEO) täzeleniş hasabatyny çap etdi. Hasabatda dünýä ykdysadyýetiniň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryna garamazdan durnukly pozisiýany görkezendigi, emma ösüş depgininiň ep-esli haýallandygy nygtaldy. HPG global ösüş çaklamalaryny 2026-njy ýylda 3.0 göterim, 2027-nji ýylda 3,4 göterim derejesinde saklady. Şeýle-de bolsa, bu nyrhlaryň soňky iki ýylda dünýä ykdysadyýetiniň ortaça ösüş görkezijisinden yza galjakdygy bellendi.

Geosyýasy töwekgelçilikleriň we energiýa çykdajylarynyň dünýä ykdysadyýetine täsiri

Hasabata görä, Eastakyn Gündogarda dowam edýän konfliktler energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagyna sebäp bolmak bilen global ösüşe çynlakaý basyş edýär. HPG-nyň aprel aýyndaky çaklamalary bilen deňeşdirilende umumy perspektiwada düýpli üýtgeşme girizmedik hem bolsa, ykdysadyýetiň has pes ösüş ýoluna girendigini aýdýar. Global ulgamyň geosyýasy sarsgynlara çydamlylygy ýokary baha berilse-de, ýokary energiýa bahalary we ýokarlanýan näbellilikler gowşaklygy ýokarlandyrýar.

Beýleki tarapdan, haýal etmän emeli intellektiň maýa goýumlaryny dowam etdirmek, esasanam güýçli tehnologiýa infrastrukturasy bolan ykdysadyýetler üçin durmuş ýoly. Bu ýagdaý dünýä derejesinde iki dürli ykdysady suratyň ýüze çykmagyna sebäp bolýar: Energiýa importyna garaşly ýurtlar gysylmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolsa, tehnologiýa gönükdirilen ýurtlar ösüş tendensiýasyny saklaýarlar.

Hormuz ssenarileriniň urşunyň we bogazynyň uzalmagy

HPG-nyň esasy ykdysady ssenariýasy Eastakyn Gündogardaky konfliktleriň belli bir çäkde galar we energiýa bazarlary kem-kemden durnuklaşar diýen çaklama esaslanýar. Bu nukdaýnazardan, dünýä söwdasy üçin möhüm ähmiýete eýe bolan Hormuz bogazynyň 2027-nji ýylyň mart aýyna çenli gaýtadan işlemäge başlajakdygy çak edilýär. Şeýle-de bolsa, bu optimistik ssenariýanyň tersine, uruş uzalsa ýa-da energiýa üpjünçiligi zynjyrynda täze bökdençlikler ýüze çyksa, global ösüş çak edilýän derejeden pes bolup biler.

Inflýasiýanyň wagtlaýyn ýokarlanmagy we berk pul syýasaty habary

Hasabatda tapawutlanan başga bir möhüm tema inflýasiýa çaklamalary boldy. HPG, global sözbaşy inflýasiýasynyň 2025-nji ýylda 4,1 göterimden 2026-njy ýylda 4,7 göterime çenli ýokarlanjakdygyny we 2027-nji ýylda 3,9 göterime çenli peseljekdigini çaklaýar. Bu 2024-nji ýylyň başyndan bäri üstünlikli geçirilen dezinflýasiýa prosesiniň wagtlaýyn kesiljekdigini aňladýar. Nebitiň we tebigy gazyň bahasynyň ýokarlanmagy inflýasiýanyň ýokarlanmagynyň esasy çeşmesi hökmünde görkezilýär.

Şunuň bilen baglylykda HPG-dan pul syýasaty habary gijikdirilmedi. Bahalaryň durnuklylygy entek doly gazanylmandygy sebäpli, esasy merkezi banklaryň göterim derejesini peseltmek prosesinde howlukmaç hereket etjekdikleri we seresaply pozisiýalaryny saklarlar diýlip çaklanylýar. Energiýa çykdajylary ýokary galsa, merkezi banklaryň goşmaça berkitme çäreleri görmek mümkinçiliginiň üstünde durýandygy nygtalýar.

Emeli intellekt maýa goýumlary ykdysady deňagramlylygy üýtgedýär

HPG-nyň hasabatynda öndürijilikli emeli intellekt maýa goýumlarynyň global öndürijiligi ýokarlandyrjak iň möhüm faktordygyny aýdýar. Emeli intellekt tehnologiýalaryna maýa goýumlar; Ondarymgeçiriji öndürijiler, programma üpjünçiligi pudagy we tehnologiki üpjünçilik zynjyryna goşulan ýurtlar üçin täze mümkinçilikler döredýär. Şeýle-de bolsa, bu tehnologiki ýeliň her ýurtda birmeňzeş täsir etmejekdigi we energiýa garaşly ýurtlaryň bu ýaryşda yzda galyp biljekdigi aýdylýar.