Hünärmenden gorkuzýan tablisa ynandyryjy düşündiriş: Düwürtik tutgaý beýniniň zeperlenmegine sebäp bolýarmy?

Meşhur ynanjyň tersine, çagalaryň saglygy barada ene-atalar üçin iň aladalandyryjy we howsala düşýän ýagdaýlardan biri bolan febril sarsgyn, çagalara hemişelik zeper ýetirmeýär. Başkent uniwersiteti Adana, Turgut Noýan amaly we gözleg merkeziniň, Çaga saglygy we keseller bölüminiň hünärmeni Dr. Doktor Emir Çewik bu meselede maşgalalary köşeşdirjek ylmy faktlar bilen paýlaşdy. Doktor Çewik, oňurgasyz tutgaýlaryň adatça oňat ýoldan geçýändigini we akyl taýdan yza galmak ýa-da beýniniň zeperlenmegi ýaly hemişelik problemalara sebäp bolmaýandygyny aýtdy we ene-atalaryň asuda we aňly hereket etmelidigini aýtdy.

Çagalarda febril tutgaýlary haýsy ýaşda ýüze çykýar we töwekgelçilik faktorlary haýsylar?

Çagalykda iň köp ýaýran tutgaýlaryň biri, esasanam 6 aýdan 5 ýaş aralygyndaky çagalara täsir edýär. Bu ýagdaýyň iň köp ýaýran duýgur döwri 12-18 aý aralygyndadyr. Hünärmen doktor Emir Çewik bu prosesde genetiki çökgünligiň möhüm rol oýnaýandygyny aýtdy we "Ene-atalarda ýa-da doganlarda febril tutgaýlaryň ýa-da maşgala epilepsiýasynyň taryhy töwekgelçiligi ýokarlandyrýar. Mundan başga-da, 18 aýdan kiçi bolanda ilkinji tutgaýy başdan geçirmek we gyzzyrmanyň ýokarlanmagy bilen derrew tutgaýlyk hem möhüm töwekgelçilik faktorlarydyr" -diýdi. Doktor Çewik çagalar bagyna gidýän we ýygy-ýygydan ýokaşýan çagalarda töwekgelçiligiň ýokarlanýandygyny aýtdy we soňky ýyllarda geçirilen ylmy gözlegleriň demir we D witamini ýetmezçiliginiň hem bu ýagdaýy döredip biljekdigini görkezdi.

Her ýokary gyzzyrma sarsgynlara sebäp bolýarmy? Adaty ýalňyş düşünjeler

Hünärmen, maşgalalaryň "her ýokary gyzzyrma hökman tutgaýlara sebäp bolýar" diýen umumy aladasynyň esassyzdygyny aýtdy. Doktor Emir Çewik her gyzzyrmanyň tutgaý bolup bilmejekdigini aýtdy. Çewik gyzzyrma bolan çagalarda ilki bilen galyň eşikleriň aýrylmalydygyny we degişli antipiretiki usullaryň ulanylmalydygyny aýtdy we duýduryş berdi: "Eger maslahat berilýän dermanlaryň ulanylmagyna garamazdan gyzzyrma peselmese ýa-da çaganyň umumy ýagdaýy erbetleşse, iň ýakyn saglyk edarasy bilen maslahatlaşmaly". Çewik, kliniki gözlegleriň, düwürtik tutgaýlaryndan ejir çekýän çagalaryň akyl taýdan ösmegine we IQ derejesine hiç hili ýaramaz täsiriniň ýokdugyny görkezdi we maşgalalarda gereksiz aladalaryň bolmaly däldigini aýtdy. Şeýle hem, tutgaýyň gaýtalanmagynyň mümkindigine garamazdan, bu çaganyň geljekde epilepsiýa duçar boljakdygyny aňlatmaýandygyny we bu çagalarda epilepsiýa keseliniň döremek howpunyň jemgyýetiň umumy ortaça meňzeşdigini aýtdy.

Ömri tygşytlaýan ilkinji kömek çäreleri we geçiriş döwründe bejeriş prosesi

Hünärmen, tutgaý wagtynda howsala düşmezligiň we dogry ilkinji kömegi ulanmagyň möhümdigini aýtdy. Doktor Emir Çewik ene-atalaryň ýerine ýetirmeli ädimlerini şeýle sanap geçdi: "Çagaňyzyň howa ýolunyň howpsuz ýagdaýda goýulmagy bilen açyklygyna göz ýetiriň. Hiç haçan çemçe, barmak ýa-da keseki bir zady agzyna saljak bolmaň. Tutgaý wagtynda içmek üçin suw ýa-da derman bermek gaty howply. Çaganyň berk eşiklerini boşadyň, tutgaýyň näçe wagt dowam etjekdigine göz ýetiriň." Çewik, tutgaýdan soň çaga lukmany tarapyndan barlanmalydygyny aýdyp, bejerginiň esasy maksady tutgaýyň ýokanç çeşmesini tapmak we ýok etmek, çagalaryň köpüsinde epilepsiýa dermanlaryny yzygiderli ulanmagyň zerurlygynyň ýokdugyny aýtdy.