Hytaýdan we Indoneziýadan goranmak ugrundaky taryhy ädim: Bilelikdäki raketa önümçiligi gün tertibinde

Aziýa-Pacificuwaş umman sebitinde geosyýasy deňagramlylygy döredýän ösüş hökmünde Hytaý we Indoneziýa harby we syýasy hyzmatdaşlygyny täze derejä çykarýarlar. Iki ýurduň daşary işler we goranmak ministrleri Taýwany "prowokasiýa" diýip häsiýetlendiren bilelikdäki deňiz hereketinden gysga wagt soň Jakartada duşuşdy. Indoneziýanyň Daşary işler ministri Sugiono hytaýly kärdeşi Wan Yi bilen duşuşygy ikitaraplaýyn gatnaşyklarda "möhüm tapgyr" diýip häsiýetlendirdi. Duşuşyklaryňyz; Syýasat, ykdysadyýet, deňiz, adamlar bilen howpsuzlyk we bäş strategiki sütüne esaslanandygy mälim edildi.

Taýwan bogazynda dartgynlylyk we maşk barada çekişme

Indoneziýa, "erkin we işjeň" diýlip kesgitlenýän bitarap daşary syýasat ugruny saklaýar, Waşington bilen Pekiniň arasynda näzik deňagramlylygy saklaýar. Şeýle-de bolsa, bu deňagramly tutum iki aýyň başynda Taýwanyň gündogar suwlarynda bilelikdäki deňiz operasiýasyny amala aşyranda, diplomatik synag edildi. Taýwan administrasiýasy muňa berk garşylyk görkezdi we bu harby hereketi Hytaý Kommunistik partiýasynyň gönüden-göni "harby prowokasiýasy" diýip häsiýetlendirdi.

Beýleki tarapdan, Jakarta we Pekin frontlary bu dartgynlygyň maşk däldigini, eýsem Russiýanyň gündogar port şäheri Wladiwostok daky wezipesinden gaýdyp gelýän Indoneziýa frigasynyň adaty geçelgesidigini öňe sürdi. Hytaýyň Daşary işler ministri Wan ii bu dartgynlygyň kölegesinde çykyş edip, “Global Günorta” -nyň iki beýik döwleti hökmünde Pekiniň we Jakartanyň strategiki utgaşdyrmagy çuňlaşdyrmagynyň global durnuklylyk üçin zerurdygyny aýtdy. Wang, bir bitewi dünýä tertibi we gegemoniýa ymtylyşynyň global ösüşe agyr zarba urandygyny aýtdy.

Strategiki hyzmatdaşlyk: Roketa tehnologiýasy we bilelikdäki zawodlar

Jakartadaky diplomatik gatnaşyklaryň çäginde ilkinji gezek geçirilen "Hytaý-Indoneziýa toplumlaýyn strategiki gepleşik mehanizmi" ýygnagy iki ýurduň ösüş we goranyş strategiýalaryny sazlaşdyrmagy maksat edinýär. Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Lin Jian gepleşikleriň maksadynyň özara ynamy artdyrmakdygyny aýtdy, Hytaýyň Goranmak ministri Dong Jun hem sammite gatnaşdy we sebitleýin howpsuzlyk meselelerini ara alyp maslahatlaşdy.

Duşuşyklaryň iň anyk netijesi goranyş pudagynda ädilen ädimler boldy. Indoneziýanyň Goranmak ministri Sjafrie Sjamsoeddin raketa we raketa tehnologiýalary babatynda Hytaý bilen strategiki hyzmatdaşlygy ýola goýjakdyklaryny habar berdi. Sjamsoeddin jikme-jiklik bermekden gaça durup, Hytaýyň tehnologiýa geçirişini üpjün etjekdigini we şeýlelik bilen Indoneziýada bilelikdäki önümçilik zawodlarynyň dörediljekdigini habar berdi. Şeýle hem iki ýurduň şu ýyl ynsanperwer kömegine we betbagtçylyklara garşy göreşe gönükdirilen Heping Garuda atly ýene bir bilelikdäki harby türgenleşigiň geçiriljekdigi mälim edildi.

Global güýç deňagramlylygy we Indoneziýanyň duýgur diplomatiýasy

Indoneziýanyň geçen ýyl ösýän ykdysadyýetleriň BRICS bloguna gatnaşmagy ýurduň gündogar okuna ýakynlaşýandygy baradaky teswirlere sebäp boldy. Şeýle-de bolsa, Jakarta Günbatar bilen gatnaşyklaryndan düýbünden ýüz öwürmedi. Prezident Prabowo Subianto ýakynda ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen Waşingtonyň sebitdäki täsirine ýaşyl yşyk berýän möhüm söwda şertnamasyna gol çekdi.

CSIS-de (Strategiki we halkara barlaglar merkezi) işleýän halkara gatnaşyklar boýunça bilermen Piter Pandi, Jakartanyň howpsuzlyk arhitekturasynda henizem Waşingtona has ýakyndygyny aýdýar. Pandi, Indoneziýa bilen Günbatar we beýleki Aziýa hyzmatdaşlary bilen ýola goýlan goranyş hyzmatdaşlygy bilen deňeşdirilende, Indoneziýa-Hytaý harby gatnaşyklarynyň henizem çagalyk döwründe bolandygyny we soňky wakalary düýpgöter üýtgeşiklik hökmünde düşündirmegiň entek irdigini aýtdy.